یک قرارداد تاریخی برای منابع فضایی
شرکت نوپای آمریکایی Interlune اخیراً قراردادی تجاری با شرکت سازنده سردکنهای رقیقکننده، Bluefors، امضا کرده که بهعنوان بزرگترین خرید منابع ماه تا امروز توصیف شده است. موضوع قرارداد: هلیوم-۳، ایزوتوپی نادر که بهدلیل حضور بادهای خورشیدی در سطح ماه تجمع یافته و روی زمین کمیاب است. این ماده در خنکسازی سیستمهای کامپیوترهای کوانتومی و کاربردهای حساس آزمایشگاهی نقش حیاتی دارد.
چرا هلیوم-۳ اهمیت دارد؟
هلیوم-۳ در سیستمهای دیاسیون (dilution refrigerators) برای دستیابی به دماهای نزدیک به صفر مطلق استفاده میشود، جایی که کیوبیتها پایدارتر عمل میکنند. با پیشروی شرکتهای بزرگی مانند Google، IBM و Microsoft در مقیاسپذیری محاسبات کوانتومی، تقاضا برای هلیوم-۳ احتمالاً افزایش مییابد.
جزئیات قرارداد نشان میدهد Bluefors موافقت کرده است سالانه تا 10,000 لیتر هلیوم-۳ بین سالهای 2028 تا 2037 خریداری کند. طبق برآورد گروه Edelgas در 2024، قیمت تقریبی هر لیتر حدود 2,500 دلار است؛ بنابراین ارزش بالقوه این توافق قابل توجه است.
برنامه Interlune برای استخراج
Interlune در سیاتل تاسیس شد و سه موسس برجسته دارد: راب مایرسون (Rob Meyerson)، که پیشتر در Blue Origin ریاست داشته، گری لای (Gary Lai) و هریسون اشمیت (Harrison Schmitt)، تنها عضو زنده مأموریت آپولو 17 که بهعنوان زمینشناس از دههها پیش خواهان استفاده از ذخایر هلیوم-۳ شده بود.
طبق گزارشها، Interlune تاکنون بیش از 18 میلیون دلار سرمایه ریسکپذیر جذب کرده و برنامهای مرحلهای برای پرتاب یک ماموریت نمایشی در 2027 و راهاندازی یک پایلوت در 2029 ارائه کرده است. هدف بلندمدت شرکت استخراج هلیوم-۳ و عرضه آن به مشتریان دولتی و تجاری در حوزههای امنیت ملی، تصویربرداری پزشکی، انرژی همجوشی و محاسبات کوانتومی است.
چالشهای فنی و اقتصادی
با وجود نقشه راه روشن و سرمایه اولیه، مسیر تا استخراج تجاری روی ماه پر از موانع است:
- محدودیتهای فناوری رباتیک برای حفاری و جمعآوری در شرایط خلأ و دمای شدید ماه.
- هزینههای بالای پرتاب و لجستیک حمل و نگهداری تجهیزات در ماه.
- عدم قطعیت در میزان واقعی ذخایر هلیوم-۳ که نمونههای آپولو و لونای سابق مقدارِ کمی را نشان دادهاند—هرچند در مقایسه با زمین غلظت بیشتری دارند، اما هنوز نسبتا کماند.
بهعلاوه برخی کارشناسان ارزش اقتصادی استخراج هلیوم-۳ از ماه را مبالغهآمیز میدانند؛ دلیل اصلی این دیدگاه، عدم قطعیت در مقادیر موجود و هزینههای برآورد نشده طولانیمدت است.
بازار و پیامدها برای صنعت کوانتوم
اگرچه هنوز محصولی از ماه به بازار عرضه نشده، قرارداد Interlune و Bluefors یک سیگنال بازار روشن ارسال میکند: تقاضا از سمت سازندگان زیرساختهای کوانتومی در حال افزایش است. Bluefors از بزرگترین مصرفکنندگان هلیوم-۳ است و سیستمهای آن برای عملکرد مداوم کیوبیتها حیاتی به شمار میآیند.
مزایا و کاربردهای بالقوه هلیوم-۳ در یک نگاه:
- افزایش پایداری و زمان عمر کیوبیتها در محاسبات کوانتومی
- کاربردهای تخصصی در تصویربرداری پزشکی و آزمایشهای فیزیک پایه
- امکان بهرهبرداری در پروژههای انرژی همجوشی در بلندمدت
با این حال بازار نیاز دارد تا تقاضا و عرضه واقعی در سالهای آینده مشخص شود؛ تا آن زمان، هلیوم-۳ ماه بیشتر یک «پتانسیل» است تا یک کالای گسترده تجاری.
«بخش عمدهای از صنعت فناوری کوانتومی برای توسعه و عملیاتی شدن به سیستمهای Bluefors متکی است»، راب مایرسون، همبنیانگذار و مدیرعامل Interlune، در اطلاعیه شرکت گفت. «ما هیجانزدهایم که به Bluefors کمک کنیم تا شرکتها را به سمت کشفهای علمی و پزشکی که فقط در دماهای نزدیک به صفر مطلق ممکن است، هدایت کند.»
جمعبندی
قرارداد Interlune با Bluefors یک گام چشمگیر در مسیری است که میتواند عصر جدیدی از استخراج منابع فضایی را آغاز کند، اما تحقق این آینده بستگی به موفقیت فنی، پایداری مالی و شفافیت دادههای زمینشناسی ماه دارد. برای اکنون، توافق یک سیگنال بازار مهم و نقطه آغازی برای بحثهای عمیقتر درباره اقتصاد و اخلاق استخراج فضایی است.