گزارش عملکرد شبکه پرداخت کشور در تیر ۱۴۰۵ از کاهش سهم تراکنشهای موفق و افزایش قابلتوجه تراکنشهای ناتمام حکایت دارد. در این ماه بیش از ۴.۹۷ میلیارد درخواست تراکنش در شبکه شاپرک ثبت شد که حدود ۴.۵۲ میلیارد مورد آن موفق و ۴۵۲ میلیون تراکنش ناموفق بود. همزمان، ارزش اسمی تراکنشها تقریباً دو برابر شد، اما با حذف اثر تورم، رشد واقعی آن به تنها ۶.۳۹ درصد رسید.
رشد نزدیک به ۱۰۰ درصدی ارزش تراکنشها؛ اما نه در واقعیت
بر اساس گزارش تیرماه شاپرک، ارزش تراکنشهای موفق شبکه پرداخت در این ماه به ۳۴ هزار و ۶۸ هزار میلیارد ریال رسید و تعداد آنها از ۴.۵۱ میلیارد تراکنش عبور کرد.
تعداد تراکنشهای موفق در مقایسه با خرداد ۱۴۰۵ حدود ۳.۶۵ درصد کاهش داشته، اما ارزش ریالی آنها در همین بازه ۱.۱۸ درصد بیشتر شده است.
در مقایسه سالانه، تعداد تراکنشها ۴.۴۷ درصد افزایش یافته و ارزش اسمی آنها نیز رشد چشمگیر ۹۹.۹۴ درصدی را تجربه کرده است. بااینحال، افزایش شدید سطح قیمتها باعث شده این رشد اسمی تصویر دقیقی از افزایش واقعی مبادلات ارائه نکند.
شاخص قیمت مصرفکننده در فاصله تیر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵ حدود ۸۷.۹۲ درصد افزایش داشته است. پس از تعدیل اثر تورم، رشد حقیقی ارزش تراکنشهای شاپرک به ۶.۳۹ درصد محدود میشود. ارزش حقیقی تراکنشها نیز نسبت به ماه قبل ۱.۸۸ درصد افت کرده است.
در بخش توضیحی گزارش شاپرک، رقم رشد حقیقی نقطهبهنقطه ۸۷.۹۲ درصد درج شده که با جدول گزارش سازگار نیست؛ رقم صحیح رشد حقیقی ۶.۳۹ درصد است و عدد ۸۷.۹۲ درصد به رشد شاخص قیمت مصرفکننده مربوط میشود.
سهم شاپرک از جریان مالی اقتصاد چقدر است؟
یکی از شاخصهایی که شاپرک برای بررسی جایگاه شبکه پرداخت در اقتصاد کشور استفاده میکند، مقایسه ارزش تراکنشهای این شبکه با نقدینگی و تولید ناخالص داخلی است.
در اسفند ۱۴۰۴، ارزش تراکنشهای شاپرک معادل ۱۶.۵۴ درصد نقدینگی کشور بود. این نسبت در بهمن همان سال به ۱۸.۵۵ درصد رسیده بود. کاهش ۵.۱۴ درصدی ارزش تراکنشها در کنار افزایش ۶.۴۳ درصدی نقدینگی باعث شد نسبت مذکور در فاصله یک ماه ۲.۰۲ واحد درصد کاهش پیدا کند.
باوجود این افت کوتاهمدت، بررسی روند چندساله نشان میدهد نقش پرداخت الکترونیکی در اقتصاد افزایش یافته است. نسبت ارزش تراکنشهای شاپرک به نقدینگی از ۱۱.۲۸ درصد در فروردین ۱۴۰۱ به ۱۶.۵۴ درصد در اسفند ۱۴۰۴ رسیده است.
در همین فاصله، نسبت اسکناس و مسکوک در دست اشخاص به نقدینگی تغییر چندانی نداشته و از ۱.۷۶ درصد به ۱.۸۱ درصد رسیده است.
ارزش تراکنشهای شاپرک به ۸۲.۸ درصد GDP رسید
در پاییز ۱۴۰۴، ارزش تراکنشهای شاپرک به ۶۸ هزار و ۹۴۹ هزار میلیارد ریال رسید. تولید ناخالص داخلی کشور با قیمت جاری و پایه در همین فصل ۸۳ هزار و ۲۴۴ هزار میلیارد ریال اعلام شده است. بر این اساس، ارزش تراکنشهای شاپرک معادل حدود ۸۲.۸ درصد GDP بوده است.
یک سال قبل و در پاییز ۱۴۰۳، ارزش تراکنشهای شبکه پرداخت ۴۳ هزار و ۷۶۶ هزار میلیارد ریال و GDP برابر با ۵۳ هزار و ۸۰۴ هزار میلیارد ریال بود. در آن مقطع، ارزش تراکنشهای شاپرک حدود ۸۱.۳ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میداد.
مقایسه این دو دوره نشان میدهد ارزش تراکنشهای شاپرک ۵۷.۵ درصد و GDP حدود ۵۴.۷ درصد افزایش یافته است.
بیشترین نزدیکی ارزش این دو شاخص در زمستان ۱۴۰۳ ثبت شد؛ زمانی که ارزش تراکنشهای شاپرک به ۵۲ هزار و ۶۷۱ هزار میلیارد ریال رسید و معادل حدود ۹۷.۶ درصد GDP بود. در زمستان ۱۴۰۱ نیز ارزش تراکنشهای شاپرک از تولید ناخالص داخلی بیشتر شد.
البته شاپرک تأکید میکند که مقایسه این دو رقم به معنای بزرگتر بودن صنعت پرداخت از اقتصاد کشور نیست. دلیل اصلی آن است که در محاسبه ارزش تراکنشهای شبکه پرداخت، مبادلات مربوط به کالاهای واسطهای نیز لحاظ میشوند؛ درحالیکه ساختار محاسبه GDP متفاوت است.
کارتخوانها همچنان بازیگر اصلی شبکه پرداخت
کارتخوان فروشگاهی همچنان با فاصله زیاد پرکاربردترین ابزار پرداخت در کشور است. در تیر ۱۴۰۵، ۹۰.۶۹ درصد کل تراکنشها از طریق کارتخوانها انجام شد.
درگاههای پرداخت اینترنتی با سهم ۶.۰۸ درصدی در جایگاه دوم قرار گرفتند و کدهای دستوری و ابزارهای موبایلی نیز بهترتیب ۱.۷۶ و ۱.۴۷ درصد از تعداد تراکنشها را به خود اختصاص دادند.
در بخش مبلغ، اختلاف میان ابزارها همچنان قابلتوجه است. کارتخوانها ۷۷.۷۳ درصد ارزش کل تراکنشها را در اختیار داشتند، درحالیکه سهم درگاههای اینترنتی به ۲۱.۸۹ درصد رسید. کدهای دستوری و ابزارهای موبایلی نیز تنها ۰.۱۱ و ۰.۲۷ درصد از ارزش تراکنشها را به خود اختصاص دادند.
سهم تعدادی کارتخوانها نسبت به تیر ۱۴۰۴، ۱.۱۴ واحد درصد کاهش یافته و سهم مبلغی آنها نیز ۱.۱۹ واحد درصد پایین آمده است. در مقابل، سهم مبلغی درگاههای اینترنتی ۰.۹۴ واحد درصد افزایش پیدا کرده است. ابزارهای موبایلی نیز که در تیر سال گذشته سهم قابلتوجهی نداشتند، اکنون ۱.۴۷ درصد تعداد تراکنشها را به خود اختصاص دادهاند.
از نظر متوسط مبلغ هر تراکنش نیز درگاه اینترنتی با رقم ۲۷.۸۲ میلیون ریال در صدر قرار دارد؛ یعنی تقریباً چهار برابر میانگین ۶.۸۲ میلیون ریالی تراکنشهای کارتخوان. میانگین تراکنش موبایلی ۱.۷۶ میلیون ریال و میانگین تراکنش از طریق کد دستوری تنها ۴۶۰ هزار ریال بوده است.
خرید کالا و خدمات، مقصد اصلی تراکنشهای شاپرک
بررسی نوع خدمات نشان میدهد خرید کالا و خدمات همچنان بخش عمده فعالیت شبکه شاپرک را تشکیل میدهد. این خدمت از نظر تعداد، ۹۰.۲۲ درصد تراکنشها را به خود اختصاص داده است.
پس از آن، ماندهگیری با سهم ۵.۱۴ درصد و پرداخت قبض و خرید شارژ با سهم ۴.۶۴ درصد قرار دارند.
اگر معیار را ارزش ریالی قرار دهیم، تمرکز بازار حتی بیشتر میشود. ۹۸.۸۷ درصد ارزش تراکنشها مربوط به خرید کالا و خدمات بوده و پرداخت قبض و خرید شارژ تنها ۱.۱۳ درصد از ارزش تراکنشها را تشکیل داده است. ماندهگیری نیز به دلیل نداشتن اثر مالی، سهمی از ارزش ریالی تراکنشها ندارد.
از هر ۱۰۰ تراکنش، بیش از ۹ مورد موفق بوده است
در تیر ۱۴۰۵، از مجموع حدود ۴.۹۷ میلیارد درخواست تراکنش ثبتشده در شبکه شاپرک، نزدیک به ۴.۵۲ میلیارد تراکنش با موفقیت انجام شد و ۴۵۲ میلیون درخواست با خطا مواجه شد.
به این ترتیب، نرخ موفقیت تراکنشها به ۹۰.۹ درصد رسید؛ درحالیکه این رقم در خرداد ۱۴۰۵ برابر با ۹۱.۶۴ درصد بود. بنابراین نرخ موفقیت طی یک ماه ۰.۷۴ واحد درصد کاهش یافته است.
بخش عمده تراکنشهای ناموفق به خطاهای کاربری مربوط میشود. در تیرماه حدود ۳۴۳.۷ میلیون خطای کاربری ثبت شد که معادل ۷۶.۰۱ درصد کل خطاها و ۶.۹۲ درصد مجموع درخواستهای تراکنش بود. کمبود موجودی و ورود اشتباه رمز از جمله نمونههای این نوع خطا محسوب میشوند.
خطاهای صادرکنندگی نیز با ۹۸.۱ میلیون مورد، ۲۱.۶۹ درصد خطاها را تشکیل دادند. تعداد این خطاها در مقایسه با خرداد ۴۶.۵۶ درصد افزایش یافته و سهم آنها از کل درخواستها از ۱.۳۱ درصد به ۱.۹۷ درصد رسیده است.
خطاهای پذیرندگی نیز با رشد ۲۳.۸۴ درصدی به ۹.۱ میلیون مورد رسیدند. خطاهای شاپرکی با افزایش ۳۹.۴۶ درصدی، ۱.۳۷ میلیون مورد را شامل شدند؛ بااینحال، این دسته تنها ۰.۰۲۸ درصد کل درخواستها و حدود ۰.۳ درصد خطاهای ثبتشده را تشکیل میدهد.
جهش ۳۲۴ درصدی تراکنشهای ناتمام
یکی از قابلتوجهترین تغییرات گزارش تیرماه، افزایش شدید تراکنشهای ناتمام یا مغایرتی است.
تعداد این تراکنشها از حدود ۳۹۸ هزار مورد در خرداد به حدود ۱.۶۹ میلیون مورد در تیر افزایش یافته است؛ یعنی رشد ۳۲۴.۷۳ درصدی طی یک ماه.
نسبت تراکنشهای ناتمام به تراکنشهای موفق نیز از ۰.۰۰۸ درصد به ۰.۰۳۷ درصد افزایش یافته است. این تغییر، در کنار افت نرخ موفقیت کلی تراکنشها، یکی از مهمترین نکات قابلتوجه در عملکرد شبکه پرداخت طی تیرماه محسوب میشود.
بهپرداخت ملت همچنان بزرگترین شرکت PSP است
در میان شرکتهای ارائهدهنده خدمات پرداخت، بهپرداخت ملت با سهم ۲۳.۳۴ درصدی از تعداد تراکنشها و ۲۸.۱۵ درصدی از ارزش آنها در جایگاه نخست قرار دارد.
پرداخت الکترونیک سامان با سهم ۲۰.۱۷ درصدی از تعداد و ۲۱.۲۴ درصدی از مبلغ تراکنشها رتبه دوم را در اختیار دارد. فاصله این دو شرکت در سهم تعدادی ۳.۱۷ واحد درصد و در سهم مبلغی ۶.۹۱ واحد درصد است.
تجارت الکترونیک پارسیان با سهم ۱۲.۴ درصدی از تعداد تراکنشها سومین شرکت بزرگ بازار محسوب میشود و پرداخت نوین آرین با سهم ۱۱.۴ درصد در رتبه چهارم قرار دارد.
در رتبهبندی بر اساس مبلغ نیز تجارت الکترونیک پارسیان با سهم ۱۰.۳۲ درصد و پرداخت نوین آرین با سهم ۹.۸۵ درصد، جایگاههای سوم و چهارم را به خود اختصاص دادهاند.
بانک ملت در صدر بانکهای پذیرنده
در میان بانکهای پذیرنده تراکنشها نیز بانک ملت با سهم ۲۰.۱۸ درصدی از تعداد و ۲۲.۵۲ درصدی از مبلغ تراکنشها در جایگاه نخست قرار دارد.
از نظر تعداد تراکنش، بانک سپه با سهم ۱۲.۰۷ درصد و بانک قرضالحسنه مهر ایران با سهم ۱۱.۲۴ درصد پس از بانک ملت قرار گرفتهاند.
اما رتبهبندی بر اساس ارزش تراکنشها متفاوت است. بانک رفاه کارگران با سهم ۸.۶۳ درصد، بانک کشاورزی با ۸.۰۵ درصد و بانک قرضالحسنه مهر ایران با ۷.۹۶ درصد، پس از بانک ملت قرار دارند.
مجموع سایر بانکها نیز ۲۱.۷۲ درصد از تعداد تراکنشها و ۲۴.۶۹ درصد از ارزش کل تراکنشهای شبکه را به خود اختصاص دادهاند.
