جنگ اخیر و اختلال در برخی زیرساختهای ارتباطی، بار دیگر چالشهای توسعه هوش مصنوعی در ایران را نمایان کرد. عضو کمیسیون هوش مصنوعی و اینترنت اشیای سازمان نظام صنفی رایانهای معتقد است این رخداد نشان داد بسیاری از سرویسهای هوش مصنوعی کشور همچنان به زیرساختها و خدمات خارجی وابسته هستند و کمبود توان پردازشی، یکی از مهمترین موانع توسعه این حوزه به شمار میرود.
یوسف محمدپور، عضو کمیسیون هوش مصنوعی و اینترنت اشیای سازمان نظام صنفی رایانهای، در گفتوگو با خبرنگار سیتنا اظهار کرد که حتی پیش از بروز بحرانهای اخیر نیز زیرساختهای هوش مصنوعی ایران پاسخگوی نیازهای واقعی کشور نبود و فاصله قابلتوجهی با استانداردهای مورد نیاز داشت.
وابستگی به APIهای خارجی در زمان بحران نمایان شد
محمدپور با اشاره به اختلالات اخیر گفت بسیاری از سامانهها و پلتفرمهایی که با عنوان محصولات بومی معرفی میشدند، در عمل برای ارائه خدمات به APIها و سرویسهای خارجی متکی بودند. به گفته او، با قطع دسترسی به این سرویسها، فعالیت بسیاری از این سامانهها نیز مختل شد؛ موضوعی که نشان میدهد کشور هنوز در توسعه مدلهای بومی و عاملهای هوش مصنوعی (Agent) به خودکفایی نرسیده است.
وی هشدار داد که چنین وابستگیهایی در شرایط بحرانی میتواند خسارتهای فنی و امنیتی قابلتوجهی ایجاد کند، زیرا در صورت قطع ارتباط با سرویسهای خارجی، جایگزینهای داخلی توان پاسخگویی به نیاز کاربران را ندارند.
کمبود GPU مانع توسعه مدلهای بزرگ هوش مصنوعی
این عضو سازمان نظام صنفی رایانهای یکی دیگر از چالشهای اصلی کشور را کمبود زیرساختهای پردازشی دانست و گفت تعداد پردازندههای گرافیکی (GPU) موجود در ایران برای آموزش مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی کافی نیست.
به گفته وی، همین محدودیت باعث شده بسیاری از شرکتها و توسعهدهندگان برای ارائه خدمات هوش مصنوعی همچنان به سرویسها و APIهای خارجی وابسته باشند؛ موضوعی که علاوه بر چالشهای فنی، نگرانیهای امنیتی نیز به همراه دارد.
استفاده از هوش مصنوعی در برنامهنویسی نیازمند نظارت است
محمدپور در بخش دیگری از سخنان خود به گسترش استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند برنامهنویسی اشاره کرد و گفت امروزه بسیاری از توسعهدهندگان از دستیارهای هوش مصنوعی برای تولید کد استفاده میکنند.
او تأکید کرد اگر کدهای تولیدشده بدون بررسی دقیق مورد استفاده قرار گیرند، احتمال وجود آسیبپذیریهای امنیتی یا حتی درِ پشتی (Backdoor) در نرمافزارها افزایش مییابد و این موضوع میتواند ریسکهای قابلتوجهی برای محصولات نرمافزاری ایجاد کند.
لزوم تدوین سیاستهای ملی برای توسعه هوش مصنوعی
به اعتقاد این کارشناس، وابستگی به سرویسهای خارجی تنها یک مسئله فنی نیست و ابعاد راهبردی و امنیتی نیز دارد. وی بر ضرورت تدوین سیاستهای ملی برای توسعه زیرساختهای داخلی، ارتقای امنیت سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی و تعیین چارچوبهای مشخص برای استفاده از سرویسهای خارجی تأکید کرد.
توسعه زیرساختها پس از جنگ شتاب نگرفت
محمدپور همچنین اظهار داشت که پس از پایان درگیریها، تحول محسوسی در زمینه توسعه زیرساختهای پردازشی، بهویژه تأمین GPU، مشاهده نشده است. به گفته او، هزینه بالای تهیه این تجهیزات، امکان سرمایهگذاری گسترده را از بخش خصوصی گرفته و در چنین شرایطی انتظار میرفت نهادهای دولتی، از جمله معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، با ایجاد سازوکارهای حمایتی، دسترسی شرکتهای دانشبنیان به این زیرساختها را تسهیل کنند.
او در پایان تأکید کرد که اگرچه کشور در شرایط فعلی با مسائل مهمتری روبهرو است، اما نباید از اهمیت راهبردی هوش مصنوعی غافل شد. به باور وی، توسعه زیرساختهای پردازشی، کاهش وابستگی به سرویسهای خارجی و تقویت امنیت سامانههای هوش مصنوعی باید در اولویت برنامهریزیهای آینده قرار گیرد.
