مطالعهای تازه نشان میدهد مصرف روزانه 2,000 واحد بینالمللی (IU) ویتامین D میتواند از کوتاه شدن تلومرها — ساختارهای محافظ نوک کروموزومها — جلوگیری کند و بدین ترتیب امکان حفظ سلامت سلولی در طول زمان را افزایش دهد. این نتایج نویدبخشاند اما دارای محدودیتها و پرسشهای مهمی درباره دوز مناسب و پیامدهای بلندمدت هستند.
پیشزمینه علمی: تلومرها و نقش آنها در پیری
تلومرها نوارهای تکرارشوندهای هستند که در انتهای هر یک از 46 کروموزوم انسانی قرار دارند و مانند سرپوش پلاستیکی کفشکشی از جایگاه ژنتیکی حفاظت میکنند. هر بار که سلول تقسیم میشود، تلومرها کمی کوتاه میشوند؛ وقتی به طول بحرانی برسند، سلول دیگر قادر به تقسیم نیست و وارد سنسِنس یا مرگ میشود. پژوهشها رابطهٔ کوتاهشدن تلومر با بیماریهای مرتبط با پیری مانند سرطان، بیماری قلبی و آرتروز را نشان دادهاند. عوامل محیطی چون سیگار، استرس مزمن، افسردگی و فرایندهای التهابی میتوانند شتاب کاهش تلومرها را افزایش دهند.
چگونه ویتامین D میتواند مؤثر باشد؟
ویتامین D از شناختهشدهترین نقشهایش در جذب کلسیم و سلامت استخوانها فراتر رفته و میتواند سیستم ایمنی را تنظیم و پاسخهای التهابی را کاهش دهد. چون التهاب یکی از سازوکارهایی است که به تلومرها آسیب میزند، اثرات ضدالتهابی ویتامین D یک مسیر منطقی برای توضیح محافظت تلومری آن فراهم میکند. مرور شواهد نشان داده است که مکملهای ویتامین D میتوانند عفونتهای تنفسی را در افراد دارای کمبود کاهش دهند و پژوهشهای اولیه نیز ارتباطی بالقوه با پیشگیری از برخی بیماریهای خودایمنی نشان دادهاند.
مشخصات مطالعه و نتایج اصلی
در مطالعهای که در دانشگاه اوگستا (Augusta University) انجام شد، 1,031 شرکتکننده با میانگین سنی حدود 65 سال به مدت پنج سال پیگیری شدند. تلومرها در آغاز مطالعه، پس از دو سال و پس از چهار سال اندازهگیری شد. نیمی از شرکتکنندگان 2,000 IU ویتامین D روزانه دریافت کردند و نیم دیگر دارونما. نتیجه نشان داد گروه دریافتکننده ویتامین D بهطور متوسط 140 جفت بازی (base pairs) کمتر دچار کوتاهشدن تلومر شدند نسبت به گروه دارونما. برای مقایسه، تحقیقات قبلی نشان دادهاند که بهطور طبیعی تلومرها حدود 460 جفت بازی طی یک دهه کوتاه میشوند؛ بنابراین محافظت دیدهشده میتواند از نظر زیستی معنادار باشد.
ارتباط با رژیم غذایی و سبک زندگی
مطالعات پیشین نشان دادهاند پیروی از رژیم مدیترانهای — سرشار از ریزمغذیهای ضدالتهابی — با طول تلومر طولانیتر مرتبط است. متخصصان تأکید دارند که مکملها تنها یک بخش از پازل سلامت هستند و تغذیه متعادل، ورزش منظم، خواب کافی، پرهیز از دخانیات و مدیریت استرس همچنان پایههای اصلی تقویت سلامت سلولی و کند کردن روند پیریاند.
نکات احتیاطی و اما و اگرها
چند مسأله کلیدی باید در نظر گرفته شود:
- برخی پژوهشگران هشدار دادهاند که طولانی شدن بیش از حد تلومرها ممکن است بهصورت نظری خطر بیماریهایی مانند بعضی سرطانها را افزایش دهد؛ بنابراین احتمال وجود «نقطهٔ مطلوب» برای طول تلومرها مطرح است که هنوز مشخص نیست.
- توافق علمی روی دوز بهینه ویتامین D وجود ندارد. مقدار 2,000 IU بهکار رفته در این مطالعه بالاتر از توصیههای عمومی فعلی (حدود 600 IU برای زیر 70 سال و 800 IU برای سالمندان) است، در حالی که مطالعات دیگری مزایای محدودتری را با دوزهای 400 IU گزارش کردهاند.
- دوز مناسب احتمالاً به وضعیت اولیه ویتامین D فرد، تغذیه کلی، و تعامل با سایر مواد مغذی بستگی دارد.
پیشنهادات عملی
اگر کمبود ویتامین D دارید یا در خطر سلامت استخوانی هستید، مکمل تحت نظر پزشک تصمیمی منطقی است. با این حال، شروع خودسرانه مصرف دوزهای بالا تنها با هدف کند کردن پیری توصیه نمیشود تا شواهد بیشتری از ایمنی و اثربخشی بلندمدت بهدست آید.
نتیجهگیری
یافتههای اخیر دربارهٔ ویتامین D و محافظت از تلومرها نویدبخشاند و میتوانند یکی از قطعات مهم پازل پیری سالم باشند. با این حال، نیاز به مطالعات طولانیتر، بررسی دوزهای مختلف و پیامدهای ایمنی وجود دارد. در حال حاضر، بهترین رویکرد ترکیب اصلاح سبک زندگی سالم با بررسی سطح ویتامین D و مشورت پزشکی برای تعیین نیاز به مکمل است.