تحقیقات جدیدی که توسط تیمی از دانشگاه آوکلند نیوزیلند پیگیری شده است نشان میدهد یک بار مصرف کپسول حاوی میکروبهای رودهای سالم (فِکال میکروبیوتا ترنسپلنت یا FMT) میتواند در کاهش نشانگرهای سندرم متابولیک تا دستکم چهار سال موثر باشد. این به معنی کاهش بلندمدت خطر بروز دیابت نوع 2 و بیماریهای قلبی-عروقی برای شرکتکنندگان است، هرچند که تاثیر قابلتوجهی بر کاهش وزن مشاهده نشد.
روش، شرکتکنندگان و معیارهای سنجش
طراحی مطالعه
این پیگیری، ادامهٔ مطالعهای بود که پنج سال پیش آغاز شد؛ در آن 87 جوان چاق کپسولهای حاوی میکروب رودهای هدفمند یا پلاسبو دریافت کردند. در پیگیری جدید، روی 55 نفر از شرکتکنندگان اولیه آزمایشهای تکمیلی انجام شد؛ 27 نفر پیشتر FMT دریافت کرده بودند و 28 نفر پلاسبو.
معیارهای سنجش سلامت متابولیک
در این پژوهش، سلامت متابولیک با شاخص «سندرم متابولیک» اندازهگیری شد؛ مجموعهای از عوامل شامل فشار خون بالا، افزایش قند و چربی خون (تریگلیسیرید و کلسترول)، دور کمر و درصد چربی بدن. سندرم متابولیک بهخاطر ارتباط قوی با مرگومیر ناشی از بیماری قلبی و سکته و نیز افزایش قابلتوجه خطر دیابت نوع 2، یک معیار بالینی مهم تلقی میشود. دکتر وِین کاتفیلد، اندوکرینولوژیست اطفال دانشگاه آوکلند میگوید: «سندرم متابولیک پیامدهای شدیدی دارد؛ ازجمله دو برابر شدن خطر مرگ بر اثر بیماری قلبی یا سکته و افزایش پنجبرابری احتمال ابتلا به دیابت نوع 2.»
یافتههای کلیدی و شواهد زیستی
یافتهها نشان دادند که باوجود عدم تفاوت معنیدار در شاخص توده بدنی (BMI) بین گروهها، افرادی که FMT دریافت کرده بودند امتیازهای بهتری در شاخصهای سندرم متابولیک کسب کردند؛ از جمله کاهش درصد چربی بدن و بهبود چندین نشانگر متابولیک. تحلیلهای میکروبیوم نشان داد ترکیب باکتریایی سالم منتقلشده تا حدودی تا چهار سال بعد در رودهٔ دریافتکنندگان باقی مانده است؛ این امر حاکی از امکان ایجاد تغییرات پایدار در میکروبیوم با تنها یک درمان است.
ریسکها و ملاحظات ایمنی
مصرف کپسول حاوی میکروارگانیسم از منابع مدفوعی ممکن است برای برخی نامطلوب بهنظر برسد و مطالعاتی خطرات بالقوهای را برای FMT نشان دادهاند. با این حال، سایر پژوهشها فواید بالقوهٔ این روش را در حوزههایی مانند سرطان، بیماریهای نورودژنراتیو و فرایندهای مرتبط با پیری گزارش کردهاند. بنابراین نیاز به ارزیابی دقیق ایمنی، انتخاب اهداکنندههای مناسب و پیگیری طولانیمدت وجود دارد.
زمینه علمی و پیامدها
مطالعات گسترده نشان میدهند رابطهای دوطرفه بین چاقی و میکروبیوم روده وجود دارد: رژیم غذایی بر ترکیب میکروبی اثر میگذارد و در مقابل میکروبیوم میتواند بر وزن و سوختوساز بدن تاثیر بگذارد. نتایج این مطالعه از ایدهٔ کاربرد میکروبیوم بهعنوان هدف درمانی برای پیشگیری یا کاهش خطر بیماریهای متابولیک پشتیبانی میکند. به گفتهٔ جاستین اوسالوان، ژنتیکدان دانشگاه آوکلند: «تصور کنید بتوانید میکروبیوم خود را برنامهریزی کنید تا خطر بیماریها پیش از بروز کاهش یابد. این کار میتواند راه را برای پروبیوتیکهای نسل بعدی هموار کند که از طریق تغییرات پایدار در میکروبیوم هدفهای بالینی خاصی را دنبال میکنند.»
چشماندازها و مطالعات آتی
پژوهشگران خواهان انجام آزمایشهای تصادفیسازیشده روی جمعیتهای بزرگتر و متنوعتر هستند تا اثربخشی، ایمنی و پایداری ترکیبات میکروبی خاص تعیین شود. شناسایی «ترکیب بهینه» باکتریها برای بهبود سلامت متابولیک میتواند منجر به توسعه درمانهای جایگزین با فرمولاسیون مشخص و استاندارد شود که نسبت به پیوند مدفوع سنتی قابلیت کنترل و تولید صنعتی دارد.
نتیجه گیری
مطالعهٔ پیگیری نشان میدهد یک بار درمان با FMT میتواند به بهبود پایدار شاخصهای سندرم متابولیک و کاهش خطر بلندمدت دیابت و بیماری قلبی کمک کند، حتی بدون کاهش چشمگیر وزن. این یافتهها مسیر جدیدی برای توسعه پروبیوتیکهای هدفمند و درمانهای مبتنی بر میکروبیوم باز میکنند، هرچند پژوهشهای بزرگتر و بررسیهای ایمنی دقیق برای ورود به بالین و کاربرد عمومی ضروری است.
