یک مطالعه ژنتیکی که نتایج آن در مارس ۲۰۲۳ منتشر شد نشان میدهد میزان کافئین پلاسمایی پیشبینیشده بهطور ژنتیکی با نمایه توده بدنی (BMI) پایینتر و کاهش مقدار چربی کل بدن مرتبط است و این ارتباط میتواند ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ را تا حدی کاهش دهد. پژوهشگران از مؤسسات کارولینسکا در سوئد، دانشگاه بریستول و امپریال کالج لندن استفاده کردند تا پیوندی قطعیتر میان سطح کافئین در خون، چربی بدن و خطر دیابت نوع ۲ را بررسی کنند.
روش پژوهش و دادهها
برای بررسی رابطه علیت احتمالی، محققان از روش تصادفیسازی مندلی (Mendelian randomization) بهره بردند. این رویکرد از تغییرات ژنتیکی که بهصورت تصادفی در جمعیت توزیع میشوند بهعنوان «ابزار» استفاده میکند تا ارتباطات همبستگیشده را به سمت علیت بررسی کند. دادهها از زیرِ مجموعههایی از بانکهای ژنتیکی موجود جمعآوری شد و نزدیک به ۱۰ هزار شرکتکننده را شامل میکرد.
ژنهای مرتبط
تمرکز تحقیق بر واریانتهای نزدیک یا داخل ژنهای CYP1A2 و تنظیمکننده آن AHR بود. افراد دارای برخی از این واریانتها معمولاً کافئین را کندتر متابولیزه میکنند، بنابراین کافئین برای مدت طولانیتری در خونشان باقی میماند؛ با اینحال این گروه گاهی بهطور میانگین مقدار کافئین کمتری مصرف میکنند. تحلیل ژنتیکی کمک کرد تا رابطه میان سطح پلاسمایی کافئین، BMI و بیماریها بررسی شود.
یافتهها، تفسیر و محدودیتها
نتایج اصلی نشان داد که سطوح بالاتر کافئین پلاسمایی که بر اساس واریانتهای ژنتیکی پیشبینی شده است با BMI و توده چربی کل کمتر همراه است. افزون بر این، سطح بالاتر کافئین پلاسمایی به ریسک کمتر دیابت نوع ۲ مرتبط بود و تقریباً نیمی از تأثیر کافئین بر احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ از طریق کاهش BMI میانجیگری شده بود. در مقابل، دادهها ارتباط معناداری بین سطح کافئین پلاسمایی و بیماریهای قلبیعروقی بزرگ مانند فیبریلاسیون دهلیزی، نارسایی قلبی یا سکته مغزی نشان ندادند.
مکانیسم پیشنهادی شامل افزایش ترموژنز (تولید حرارت) و اکسیداسیون چربی (سوزاندن چربی برای تولید انرژی) توسط کافئین است که میتواند متابولیسم پایه را تغییر دهد و به کاهش چربی بدن کمک کند. با این حال محققان هشدار دادند که تصادفیسازی مندلی کامل و بیخطا نیست و عوامل دیگرِ بالقوه مؤثر ممکن است در این تحلیل لحاظ نشده باشند. بنابراین نیاز به آزمایشهای بالینی تصادفیشده وجود دارد تا علت و معلول بهروشنی تأیید شود.
محققین همچنین یادآور شدند که تاثیرات کافئین بر سلامت فقط مثبت نیست و باید در تعیین میزان مصرف با احتیاط عمل شود. آنها پیشنهاد دادند که نوشیدنیهای کافئیندار بدون کالری میتوانند بهعنوان گزینهای برای کاهش چربی بدن بررسی شوند اما انجام کارآزماییهای بلندمدت ضروری است.
پیامدها و افقهای آینده
با توجه به مصرف گسترده کافئین در جهان، حتی اثرات متابولیک کوچک میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای سلامت عمومی داشته باشد. این یافتهها میتواند راهنمایی برای طراحی مطالعات بالینی، بررسی نقش نوشیدنیهای کمکالری حاوی کافئین و ارزیابی اثرات طولانیمدت مصرف کافئین بر وزن، چربی بدن و خطر دیابت باشد. همچنین پژوهشهای آینده باید تعاملات ژنتیکی، سبک زندگی و الگوهای مصرف کافئین را بهصورت دقیقتر تجزیهوتحلیل کنند.
نتیجه گیری
تحقیق ژنتیکی ۲۰۲۳ نشان میدهد که سطوح بالاتر کافئین پلاسمایی پیشبینیشده ژنتیکی با BMI پایینتر و کاهش چربی کل بدن مرتبط است و این رابطه میتواند تا حدودی ریسک دیابت نوع ۲ را کاهش دهد. با این حال شواهدی دال بر ارتباط مستقیم بین کافئین پلاسمایی و بیماریهای قلبیعروقی یافت نشد. برای اثبات علیت و ارزیابی ایمنی و اثربخشی مداخلههایی مانند نوشیدنیهای کافئیندار بدون کالری، به کارآزماییهای بالینی کنترلشده و مطالعات بلندمدت نیاز است. در نهایت اثرات متابولیک کافئین باید در کنار خطرات و مزایای بالقوه آن سنجیده شوند.