در نبردهای مدرن، پهپادها به ابزارهای اصلی برای دقت و کاهش هزینهها تبدیل شدهاند. تحلیلها نشان میدهد که نمونههای ارزان مانند شاهد ایرانی تغییرات اساسی در تاکتیکهای نظامی به وجود آوردهاند.
تحول پهپادهای ارزان و دقیق در جنگهای مدرن
وال استریت ژورنال گزارش میدهد که حملات روسیه به اوکراین با استفاده از پهپادهای شاهد ایرانی اثرات ویرانگری به جای گذاشته است و این موضوع غرب را به حاشیه رقابت در تولید نسخههای مشابه برده است. برآورد میشود که قیمت هر پهپاد شاهد تنها چند ده هزار دلار است و برد آن بیش از 1500 کیلومتر است. طراحی شاهد به ویژه در اشباع سامانههای پدافند هوایی و غلبه بر آنها کارآمد بوده است. روسیه در حملات روزانه خود دهها فروند پهپاد انتحاری شاهد را همزمان به پرواز درمیآورد و در برخی عملیات همزمان با موج پهپادها، موشکهایی را به هدف شلیک میکند تا احتمال عبور پدافند را افزایش دهد.
تحلیلگران میگویند که این مدل نبرد نشان میدهد چگونه پهپادهای ارزان میتوانند به ابزارهای کلیدی برای حمله دقیق تبدیل شوند و غرب در این مسیر با چالشهای فزایندهای روبهرو است. برخی منابع امنیتی همچنین اشاره میکنند که غرب هنوز به منابع مالی و فناوریهای لازم برای رقابت در سطحی که شاهد به آن دست یافته، دست پیدا نکرده است.
رقابت جهانی و چشمانداز آینده پهپادهای دوربرد
در سالهای اخیر شرکتهای آمریکایی، چینی و اروپایی به سمت پهپادهای بدون سرنشین با اصولی مشابه شاهد میروند. اوکراین نیز از پهپادهای دوربرد برای حمله به روسیه استفاده کرده و اخیراً از یک پهپاد بالمثلثی مشابه شاهد بهره برده است. به گفته تحلیلگران، هزینه تولید نسخه روسی شاهد برای روسیه بین 35 تا 60 هزار دلار است که بسیار کمتر از نمونههای غربی است. طراحی بال مثلثی، استفاده از بدنه فایبرگلاس یا فیبر کربن و موتور ملخی به جای موتور جت، از جمله عواملی است که هزینهها را کاهش میدهد.
در مقابل، غرب به دنبال راهحلهایی با کارایی بالا اما با هزینه مناسبتر است. شرکتهای بریتانیایی مانند MGI Engineering پهپاد «اسکایشارک» را معرفی کردهاند که با سرعت 450 کیلومتر در ساعت، رقابتی جدی با شاهد دارد. قیمت این محصول بین 50 تا 65 هزار دلار اعلام شده است. شرکت MBDA نیز پهپاد تهاجمی جدیدی ارائه داده که ترکیبی از موشک کروز و پهپاد دارد و هدف از آن اشباع پدافند دشمن است.
پنتاگون در تابستان گذشته میزبان برنامههایی برای توسعه نمونههای پهپاد ارزان قیمت ساخت آمریکا بود، از جمله مدل «لوکاس» ساخته شرکت Spektre Works. در کنار اینها نمونه دیگری به نام «ارووهِد» از Griffon Aerospace ساخته شده که با طراحی بال مثلثی به صورت انبوه ساخت و به شیوههای مختلف پرتاب میشود. با این حال، به گفته کارشناسان، هزینه بالای کار و مواد اولیه برای تولید این گونه پهپادها همچنان معضل اصلی غرب است. با وجود این، تحلیلگران بر این باورند که این روند، غرب را ناچار به نوآوری و ارزانسازی میکند تا در برابر قدرتهای دیگر دوام بیاورد.
در نهایت، استراتژیهای غربی در برابر پهپادهای شاهد همچنان حول بهبود کارایی، کاهش هزینهها و افزایش قابلیتهای لجستیک میچرخد. جیمز پاتون راجرز، کارشناس پهپاد در موسسه سیاست فناوری دانشگاه کَرِنل، تأکید میکند که حملات پهپادی انبوه میتواند به عنوان یک عامل تعیینکننده در امنیت بینالملل تبدیل شود.
نتیجهگیری
نبردهای آینده به شدت به دسترسی به پهپادهای ارزان و دوربرد و توانایی اشباعسازی پدافند هوایی متکی خواهند بود. شاهد ایرانی با نشان دادن امکان ترکیب هزینه پایین، برد گسترده و پاسخ سریع، اکنون به عنوان یک نمونه کلیدی در مسیر رقابتهای تسلیحاتی جهان مطرح است. این روند به غرب نیز فشار میآورد تا با نوآوریهای مقرونبهصرفه، از مزیتهای فناوری خود محافظت کند.