اینکه یک مدیرعامل میلیاردر بگوید میتوانید پشت فرمان پیامک بفرستید، دلیل نمیشود جان خودتان و دیگران را سر یک توییت یا چت واتساپی به خطر بیندازید. حتی اگر اسمش ایلان ماسک باشد و حتی اگر خودروی شما یک تسلا با آخرین نسخه Full Self-Driving باشد، قانون و مسئولیت نهایی همچنان روی دوش راننده است؛ نه روی دوش شرکت سازنده.
ماسک اخیراً در پاسخ به یک سؤال در ایکس (توییتر سابق) تأیید کرده که نسخه جدید نرمافزار FSD تسلا (ورژن 14.2.1) در بعضی شرایط اجازه میدهد راننده در حال حرکت با موبایل خود پیام بدهد. او نوشته بود که «بسته به موقعیت و ترافیک اطراف» این کار ممکن است. مشکل کجاست؟ این کار در ۴۹ ایالت آمریکا، واشینگتن دیسی و اغلب قلمروهای آمریکا طبق قانون «کاملاً غیرقانونی» است و از نظر ایمنی هم فاجعهبار محسوب میشود.
بنابراین، حتی اگر تسلا در نرمافزارش چنین امکانی را باز بگذارد، شما همچنان در برابر پلیس، بیمه و دادگاه پاسخگو خواهید بود. در یک تصادف، قاضی و کارشناس بیمه به حرف ماسک کاری ندارند؛ آنها به این نگاه میکنند که چه کسی دستش روی فرمان بوده و چه کسی حواسش را از جاده پرت کرده است.
خودران تسلا؛ تبلیغ «بینظارت» برای سیستمی که هنوز سطح ۲ است
ماههاست که ایلان ماسک از یک نسخه «بینظارت» FSD حرف میزند؛ نسخهای که بهگفته او اجازه میدهد راننده پشت فرمان کارهای دیگری مثل استفاده از موبایل انجام دهد. اما در واقعیت، آنچه امروز روی خودروهای تسلا فعال است، طبق استانداردها یک سیستم کمکراننده سطح ۲ است؛ یعنی راننده باید دائماً حواسش به جاده باشد، دستکم آماده مداخله بماند و مسئولیت کامل رانندگی را بپذیرد. این با «خودران کامل» فاصله زیادی دارد؛ چیزی که ماسک سالهاست وعدهاش را میدهد و هر بار میگوید «فقط کمی دیگر مانده».
در مجمع سالانه سهامداران تسلا، ماسک ادعا کرد نسخه ۱۴ نرمافزار FSD به نقطهای رسیده که شرکت «تقریباً» حاضر است اجازه بدهد رانندگان در حال حرکت پیام بدهند. او در همان رویداد گفت: «با نسخه ۱۴، تقریباً به جایی رسیدیم که راحتیم مردم پیام بدهند و رانندگی کنند؛ این در واقع همان Killer App است، چون همین را میخواهند.» اما این «آن چیزی که مردم میخواهند» با آنچه قانونگذار و کارشناس ایمنی میخواهد، زمین تا آسمان فرق دارد.
دوربینهای کابین، هشدارهای آزاردهنده و وسوسه حذف نظارت
خودروهای جدید تسلا یک دوربین داخل کابین دارند که مسیر نگاه راننده را رصد میکند. اگر سیستم تشخیص دهد راننده حواسش به جاده نیست، هشدار میدهد و در صورت تکرار، FSD را غیرفعال میکند. پنج بار بیتوجهی میتواند به تعلیق موقت دسترسی راننده به Full Self-Driving منجر شود. سالهاست بخشی از کاربران تسلا از این «نقزدنها» و هشدارهای پشتسرهم شاکیاند و مرتب در شبکههای اجتماعی از ماسک میخواهند سختگیری را کمتر کند.
اظهارنظر اخیر ماسک نشان میدهد او حداقل تا حدی به این اعتراضها گوش داده و ممکن است تسلا در شرایطی مثل ترافیک سنگین و حرکت لاکپشتی، نظارت را سبکتر کند. اما یک نکته ثابت است: حتی اگر نرمافزار در لحظاتی به شما اجازه شُلگرفتن فرمان را بدهد، قانون همچنان شما را بهعنوان راننده مسئول میشناسد. دوربین و الگوریتم شاید گذشت کنند؛ افسر پلیس و قاضی نه.
وقتی پای قانون وسط است؛ «ایلان گفت اشکالی ندارد» هیچ ارزشی ندارد
فرض کنید یک افسر پلیس در بزرگراه شما را حین ارسال پیام تلگرام در خودروی تسلا میبیند و متوقف میکند. آیا جمله «اما ایلان ماسک توییت کرده بود میشود!» قرار است جریمه را لغو کند؟ تقریباً در هیچ سناریویی چنین دفاعی جدی گرفته نمیشود. و اگر بدتر از آن، تصادفی رخ دهد، آیا تسلا مسئولیت را میپذیرد؟ سابقه نشان میدهد پاسخ قریب به یقین «خیر» است.
شرکتهایی مثل Waymo که سرویس رباتاکسی در برخی شهرها ارائه میکنند، در بعضی حوزههای قضایی مسئولیت خودرو را خودشان میپذیرند، چون سیستمشان واقعاً در کلاس «خودران» تست و تأیید شده است. اما تسلا رسماً اعلام میکند FSD فقط یک سیستم کمکراننده سطح ۲ است و به همین دلیل بار حقوقی را از دوش خود برمیدارد. در پروندههای مختلفی که مالکان تلاش کردهاند تسلا را بابت تصادف تحت پیگرد قرار دهند، شرکت یا از اتهام مبرا شده یا موفق شده سهم عمده مسئولیت را متوجه راننده کند.
نتیجه روشن است: تا روزی که تسلا رسماً مسئولیت کامل رانندگی را نپذیرد و قوانین هم آن را بهعنوان خودروی خودران سطح بالا به رسمیت نشناسند، هر اتفاقی روی جاده بیفتد، در پروندهها «نام راننده» است که در خط اول دیده میشود، نه نام ایلان ماسک یا FSD.
فناوری شگفتانگیز است؛ اما عقل سلیم مهمتر است
نمیتوان انکار کرد که Full Self-Driving در بسیاری از شرایط واقعاً تحسینبرانگیز عمل میکند. ویدئوهای متعددی در شبکههای اجتماعی میبینیم که تسلا در خیابانهای شلوغ شهر پیچهای سخت را میگیرد، در چهارراهها تصمیمهای منطقی میگیرد و حتی در ترافیکهای طاقتفرسا حرکت را برای راننده سادهتر میکند. طبیعی است بخشی از جامعه هوادار تسلا به این باور برسد که «دیگر همهچیز آماده است» و آنچه باقی مانده فقط یک امضای نرمافزاری است.
اما فناوری، هرقدر هم که تماشایی و جذاب باشد، جای احتیاط را نمیگیرد. تا زمانی که سیستم طبق استانداردها «کمکراننده» تعریف میشود و نه «خودران کامل»، هرچقدر هم عملکردش خوب باشد، در نهایت این شما هستید که مسئول هر متری هستید که خودرو حرکت میکند. لحظهای حواسپرتی در سرعت ۹۰ کیلومتر بر ساعت کافی است تا همهچیز عوض شود؛ چه با موبایل در حال چت باشید، چه سرگرم تنظیم پلیلیست موسیقی.
اگر میخواهید روی لبه فناوری حرکت کنید و جدیدترین نسخه FSD را امتحان کنید، هیچ ایرادی ندارد؛ این دقیقاً همان چیزی است که آینده خودرو را شکل میدهد. اما یک مرز را نباید رد کنید: مرز عقل سلیم. پیام دادن، اسکرولکردن شبکههای اجتماعی و درگیرشدن در مکالمات طولانی در حالی که هنوز طبق قانون «راننده» محسوب میشوید، بیش از آنکه نشانه پیشرو بودن باشد، نشانه بیاحتیاطی است.
در نهایت، شاید خود ماسک هم در سالهای آینده حرف امروزش را با یک توییت جدید عوض کند؛ اما تصادف، جان از دسترفته یا پرونده حقوقی شما با یک توییت برنمیگردد. پس اگر پشت فرمان یک تسلا ـ یا هر خودروی دیگری ـ هستید، سادهترین و هوشمندانهترین کار این است: موبایل را کنار بگذارید، به ایلان ماسک گوش ندهید و چشم از جاده برندارید.
