اظهارات اخیر مسعود پزشکیان در روز دانشجو درباره سرنوشت فیلترینگ و وضعیت اینترنت، بار دیگر بحث درباره عدالت در دسترسی به فضای مجازی و وعدههای انتخاباتی را گرم کرده است. روزنامه اطلاعات با اشاره کنایهآمیز به حرفهای رئیسجمهور پرسیده که اگر میتوانی امتیازات اینترنتی گروهی را لغو کنی، چرا همان امتیاز را برای بخش وسیعتری از جامعه فراهم نمیسازی؟
واکنشها، کنایهها و پرسشهای بیپاسخ
روزنامه اطلاعات نوشته است که پزشکیان در مراسم شانزدهم آذر به ظرفیت اندک بودجه و ناترازیهای مالی کشور اشاره و سپس درباره سیمکارتهای «سیاه» و «سفید» گفت: «اگر میتوانستم سیمکارتهای سیاه را سفید میکردم ولی زورم نمیرسد و نمیتوانم ولی دستور میدهم سفیدها را سیاه کنند!» این جمله که با تشویق دانشجویان همراه شد، سؤال اساسی را پیش میکشد: آیا ممکن نیست دسترسیهای ویژهای که دولت میتواند لغو کند، به جای محدودکردن برای همه، به گستردهتر شدن و تسهیل برای دانشجویان، معلمان، نخبگان و مدیران ختم شود؟
مسئله صرفاً سیاسی نیست؛ این موضوع به عدالت دسترسی به اینترنت، شفافیت در تخصیص مزایا، و رفع تبعیض دیجیتالی مربوط میشود. بسیاری از دارندگان سیمکارتهای «سفید» ممکن است از طریق رابطه و رانت به این امتیاز دست یافته باشند، اما پاسخ اجرایی نباید منجر به سلب آزادی گروههای دیگر یا محدودسازی حقوق شهروندی شود.
روزنامه اطلاعات این نکته را هم خاطرنشان میکند که رأیدهندگان به وعدهای اعتماد کردند که قرار بود محدودیتهای نابجا را بردارد نه اینکه آزادیهای اندک برخی گروهها هم دستخوش تغییر شود. این انتظار عمومی، هم از منظر سیاسی و هم از دیدگاه حقوق شهروندی، مشروع و معقول است.
چگونه میتوان به این پرسش جواب داد؟ چند راهکار استفاده از شفافیت در تخصیص امتیازات اینترنتی، ایجاد معیارهای عادلانه برای اختصاص سیمکارتهای ویژه، و طراحی سازوکارهایی برای دسترسی برابر به خدمات دیجیتال است. علاوه بر این، گفتوگوی عمومی و پاسخگویی رسانهای درباره شیوههای مدیریت فیلترینگ و سیاستهای اینترنت میتواند به تقویت اعتماد عمومی کمک کند.
در نهایت، این بحث فراتر از یک جمله کنایهآمیز است؛ موضوع درباره وعدهها، انتظارها و فرصتهایی است که وقت ندارند صبر کنند. آیا دولت میتواند نشان دهد که عدالت دیجیتال و آزادی اینترنت را در اولویت قرار داده است؟ این پرسش، همچنان بیپاسخ مانده است.
