هفته گذشته، مدار پایین زمین یکبار دیگر یادآوری کرد که «شلوغی فضا» فقط یک عبارت جذاب خبری نیست. یکی از ماهوارههای تازهپروازی چین تا چندصد متر به یکی از ماهوارههای شبکه استارلینک نزدیک شد؛ فاصلهای که در سرعتهای مداری میتواند در یک چشم بههمزدن به فاجعه تبدیل شود.
طبق گفتههای مایکل نیکولز، معاون مهندسی استارلینک در اسپیسایکس، ریشه ماجرا به جایی برمیگردد که بعضی اپراتورها دادههای مداری (اپهمریس) را بهموقع و شفاف با دیگران به اشتراک نمیگذارند. او توضیح داد چند روز قبل، ۹ ماهواره از پایگاه پرتاب جیوچوان در شمالغرب چین در مدار رها شدند و به گفته او «تا جایی که میدانیم هیچ هماهنگی یا رفع تداخل (deconfliction) با ماهوارههای فعال موجود انجام نشده است»؛ نتیجه هم نزدیکشدن خطرناک یکی از آنها به ماهواره STARLINK-6079 در ارتفاع حدود ۵۶۰ کیلومتری و با فاصلهای نزدیک به ۲۰۰ متر بود.
وقتی ماهوارهها هم باید «قواعد رانندگی» داشته باشند
ماهوارههای استارلینک به سیستمهای خودکار برای تغییر مسیر و جلوگیری از برخورد مجهزند؛ اما یک شرط ساده دارد: جسم مقابل باید «قابل ردیابی و شناختهشده» باشد تا سامانه اجتناب از برخورد بتواند واکنش درست نشان دهد. اسپیسایکس میگوید فقط در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵، فضاپیماهای استارلینک بیش از ۱۴۴ هزار مانور اجتنابی انجام دادهاند؛ عددی که هم توان عملیاتی این شبکه را نشان میدهد و هم میزان فشار ناشی از تراکم اشیای مداری را.
از سوی دیگر، ماهواره مورد بحث توسط شرکت پرتاب تجاری CAS Space به مدار فرستاده شده است؛ شرکتی مستقر در گوانگژو که در واکنش به صحبتهای نیکولز در شبکه اجتماعی X اعلام کرد تیم آنها برای دریافت جزئیات بیشتر در تماس است و همه پرتابها «پنجره زمانی پرتاب» را با استفاده از سامانههای آگاهی فضایی مبتنی بر رصد زمینی انتخاب میکنند تا از برخورد با ماهوارهها و زبالههای فضایی شناختهشده جلوگیری شود؛ روندی که به گفته این شرکت «اجباری» است.
با این حال، CAS Space تلاش کرد مسئولیت مستقیم رخداد را کمرنگ کند و گفت این نزدیکگذر «تقریباً ۴۸ ساعت پس از جداسازی محموله» رخ داده؛ زمانی که به ادعای آنها مأموریت پرتاب مدتها بود تمام شده بود. همین جمله، یک سؤال کلیدی را برجسته میکند: در عصری که منظومههای اینترنت ماهوارهای روزبهروز بزرگتر میشوند، مرز مسئولیت بین «پرتابکننده» و «اپراتور ماهواره» دقیقاً کجاست؟
مدار پایین زمین شلوغتر از همیشه
طبق گزارش نشریه Space، اکنون بیش از ۲۴ هزار جسم (از ماهوارههای فعال تا قطعات زباله فضایی) در مدار پایین زمین ردیابی میشوند؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۹ حدود ۷۶ درصد افزایش داشته است. پیشبینیها حتی جدیترند: تا پایان این دهه ممکن است تعداد ماهوارههای فعال در همین ناحیه به حدود ۷۰ هزار برسد؛ عمدتاً بهخاطر رقابت برای توسعه اینترنت ماهوارهای و منظومههای ارتباطی توسط سازمانها و شرکتهای خصوصی و دولتی در آمریکا، چین و اروپا.
انتشار خبر این «نزدیکبرخورد» نگرانیها را تشدید میکند، چون در چنین تراکمی، یک اشتباه کوچک میتواند بزرگترین زنجیره واکنش را بسازد. سناریویی که در ادبیات فضایی با نام سندروم کسلر شناخته میشود: برخورد یک یا چند جسم، موجی از برخوردهای بعدی ایجاد میکند و در نهایت، آنقدر زباله فضایی تولید میشود که مدار پایین زمین برای پرتابها و ماهوارههای موجود عملاً غیرقابل استفاده خواهد شد.
در نهایت، این حادثه بیش از هر چیز یک پیام روشن دارد: با رشد اینترنت ماهوارهای و افزایش ماهوارههای چین، استارلینک و دیگر منظومهها، «هماهنگی دادههای مداری» و استانداردهای مشترک برای مدیریت ترافیک فضایی دیگر یک گزینه لوکس نیست؛ شرط بقاست.
