اگر رباتهای زیرآبی قرار باشد در مأموریتهای واقعی—از حفاظت زیرساختها تا عملیات دفاعی—نقش جدی بازی کنند، یک سؤال همیشه جلوتر از بقیه میآید: چطور بدون بالا آمدن به سطح با هم حرف بزنند؟ اسکانا رباتیکس میگوید پاسخ را پیدا کرده؛ ارتباطات زیرآبی در بردهای بلند، با کمک هوش مصنوعی—اما نه از جنس مدلهای زبانی پر سر و صدای این روزها.
این استارتاپ قابلیت تازهای را به سیستم مدیریت ناوگان خود، SeaSphere، اضافه کرده که به گروهی از شناورهای خودران و رباتهای زیرسطحی اجازه میدهد زیر آب و در فاصلههای طولانی با هم تبادل داده داشته باشند. نتیجهاش، به گفته اسکانا، چیزی فراتر از «ارسال پیام» است: هر واحد میتواند بر اساس دادهای که از دیگر رباتها میشنود، تصمیمش را بهصورت خودکار اصلاح کند—مسیرش را عوض کند، وظیفهاش را جابهجا کند یا اولویتها را بازتنظیم کند—در حالی که همچنان با هدف کلی مأموریت ناوگان هماهنگ میماند.
چرا این موضوع مهم است؟ چون در محیط زیر آب، ارتباطات رادیویی تقریباً کارایی ندارد و بسیاری از سامانهها برای ارسال داده مجبورند به سطح نزدیک شوند. همین «بالا آمدن» در سناریوهای امنیتی و نظامی میتواند ریسک آشکار شدن موقعیت را بالا ببرد. اسکانا تلاش میکند این گلوگاه قدیمی ارتباطات زیرآبی را با یک رویکرد نرمافزاری و هوشمند دور بزند—رویکردی که بهویژه برای عملیات چندشناوری و چنددامنه جذاب است.
وقتی «قابل پیشبینی بودن» از هیجان مهمتر میشود
ایده اسکانا به «هوش مصنوعی» گره خورده، اما با یک نکته کلیدی: تیم پژوهشی برای الگوریتم تصمیمگیری و هماهنگی، سراغ فناوریهای جدید و کمقابلپیشبینی نرفته است. تدی لازبنیک، دانشمند هوش مصنوعی و استاد دانشگاه حیفا در اسرائیل، که هدایت پژوهش این قابلیت را بر عهده داشته، میگوید برای چنین سیستم حساسی—جایی که خطا میتواند پرهزینه باشد—باید سراغ الگوریتمهایی رفت که ریاضیمحورتر و توضیحپذیرترند.
از نگاه او، الگوریتمهای جدید معمولاً «قدرتمندتر» هستند، اما این قدرت گاهی با کاهش قابلیت پیشبینی همراه میشود. در مقابل، خانوادهای از الگوریتمهای قدیمیتر ممکن است «وایافکت» کمتری داشته باشند، اما شفافیت، توضیحپذیری و تعمیمپذیری بهتری ارائه میدهند—ویژگیهایی که در هماهنگی رباتهای خودران زیر آب، بهخصوص در مقیاس ناوگانی، ارزش طلا دارد.
در عمل، SeaSphere قرار است مثل یک مغز مدیریتی عمل کند: هر ربات بخشی از داده را میبیند، آن را با دیگران به اشتراک میگذارد، و سپس بر اساس آنچه از شبکه میشنود، رفتار خود را تنظیم میکند. تصور کنید چندین ربات در حال پایش یک خط لوله زیرآبی یا مسیرهای لجستیکی دریایی هستند؛ اگر یکی نشانهای از اختلال یا تهدید تشخیص دهد، بقیه میتوانند همزمان واکنش نشان دهند، بدون اینکه نیاز باشد همه برای آپلود داده یا هماهنگی مرکزی به سطح برگردند.
هدفگیری بازار دولتها؛ از اروپا تا آزمون میدانی
اسکانا رباتیکس در سال ۲۰۲۴ تأسیس شده و بهتازگی از حالت «استیلث» خارج شده است. تمرکز فعلی شرکت روی فروش به دولتها و سازمانها—بهخصوص در اروپا—قرار دارد؛ جایی که با افزایش تهدیدهای دریایی و حساسیتهای امنیتی در پی جنگ روسیه و اوکراین، توجه به فناوریهای نظارت و دفاع دریایی پررنگتر شده است.
ایدان لوی، همبنیانگذار و مدیرعامل اسکانا، میگوید یکی از چالشهای اصلی در عملیاتهای چندشناوری این است که چگونه میتوان صدها شناور بدون سرنشین را همزمان به کار گرفت و ارتباط و اشتراک داده را هم روی سطح و هم زیر آب حفظ کرد. به گفته او، شرکت در حال مذاکره برای یک قرارداد دولتی بزرگ است و امیدوار است تا پایان سال آن را نهایی کند.
از طرف دیگر، نقشه راه محصول هم روشن است: اسکانا میخواهد در سال ۲۰۲۶ نسخه تجاری را عرضه کند و فناوری را در شرایط واقعی و «در میدان» نشان دهد. لازبنیک هم صریح میگوید هدفشان نمایش مقیاسپذیری است—اینکه سیستم نه فقط در دموی آزمایشگاهی، بلکه در مانورهای پیچیده و شرایط غیرقابلپیشبینی دریا جواب بدهد. او حتی بهطور مشخص میخواهد تصمیمگیران و فرماندهان اروپایی، کارایی ادعاها را با چشم خود ببینند.
در دنیایی که زیرساختهای زیرآبی—از کابلهای ارتباطی گرفته تا خطوط انتقال انرژی—بیش از گذشته در معرض ریسکهای امنیتی قرار گرفتهاند، رقابت بر سر «ارتباط امن و هوشمند زیر آب» میتواند به یکی از میدانهای اصلی نوآوری تبدیل شود. اسکانا حالا میخواهد ثابت کند که آینده ناوگانهای رباتیک، صرفاً به حسگر بهتر یا بدنه مقاومتر وابسته نیست؛ گاهی همهچیز از یک چیز شروع میشود: اینکه رباتها بتوانند زیر آب، با هم حرف بزنند.