اگر تا همین چند وقت پیش با خیال راحت یک جمله را در مترجمها کپی میکردید، احتمالاً بارها با ترجمههایی روبهرو شدهاید که «درست» به نظر میرسند اما حسوحال جمله را نابود میکنند. تازه بدترش وقتی است که هوش مصنوعی وارد ماجرا میشود و نتیجه، چیزی شبیه همان ترجمههای عجیبوغریب اینستاگرام است. حالا گوگل با یک بهروزرسانی جدید در Google Translate میخواهد دقیقاً سراغ همین درد قدیمی برود: فهم اصطلاحات و معنای واقعی جمله، نه فقط کلمات.
ماجرا از جایی جالب میشود که ترجمهی خودکار در شبکههای اجتماعی، بیشتر از آنکه کمک کند، گاهی نشانههای واضح «ترجمه ماشینی» را به رخ میکشد؛ جملههای نیمهکاره، عبارتهای نامأنوس، و گرامرهایی که انگار از چند زبان مختلف وصلهپینه شدهاند. حتی وقتی کلیت معنا منتقل میشود، آن لطافت و دقتی که از یک ترجمه خوب انتظار داریم، گم میشود.
وقتی ترجمه فقط «کلمه به کلمه» نیست
Google Translate سالها پیش از ترجمه آماری به موتور ترجمه عصبی مهاجرت کرد؛ یعنی بهجای ترجمه واژهبهواژه، تلاش میکند جمله را یکجا بفهمد و بعد برگردان کند. این تغییر، کیفیت را بالا برد، اما یک ضعف مهم سر جایش ماند: اصطلاحات، کنایهها، تکیهکلامها و اسلنگ.
طبق یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ (UCLA Medical Center)، دقت ترجمه انگلیسی به اسپانیایی در گوگل ترنسلیت حدود ۹۴٪ گزارش شد؛ اما برای زبانهای کمکاربردتر مثل ارمنی، دقت میتواند تا حدود ۵۵٪ پایین بیاید. این یعنی برای سفر و نیازهای روزمره عالی است، اما وقتی پای ظرافتهای زبانی وسط باشد، ترجمه میتواند گمراهکننده شود.
بهروزرسانی تازهی گوگل ترنسلیت با قابلیتهای جمینی (Gemini) دقیقاً به همین نقطه شلیک میکند: ترجمه «معنا»ی اصطلاحات. گوگل در مثال رسمیاش از اصطلاح انگلیسی stealing my thunder استفاده میکند. اگر این عبارت را مستقیم ترجمه کنید، چیزی شبیه «دزدیدن رعد من» درمیآید؛ از نظر دستوری شاید بیاشکال باشد، اما از نظر معنایی کاملاً بیربط. در زبان انگلیسی منظور این است که کسی «توجه را از شما گرفته» یا «اعتبار/صحنه را از شما دزدیده» است. حالا ترجمه اسپانیایی در نسخه جدید، به چیزی نزدیکتر به «دزدیدن نورافکن/صحنه» تبدیل میشود؛ یعنی همان مفهوم واقعی اصطلاح.
آیا این یعنی گوگل ترنسلیت دوباره دقیقترین گزینه میشود؟
سالها Google Translate در دسترسترین ابزار ترجمه بوده؛ سریع، رایگان، پرزبان، و حتی با قابلیتهای آفلاین برای موقعیتهای روزمره. اما از نظر دقت و ظرافت، سرویسهایی مثل DeepL یا PONS در بعضی زبانها ترجمههای تمیزتر و حرفهایتری ارائه میدادند—البته با محدودیتهایی مثل تعداد زبان کمتر، آفلاین ضعیفتر یا پرداخت برای امکانات کامل.
حالا اگر گوگل واقعاً بتواند مشکل «ترجمه زمینه و اصطلاح» را کاهش دهد، ورق برمیگردد؛ چون مزیت بزرگ گوگل همیشه ترکیبِ دسترسی گسترده با تجربه کاربری ساده بوده است. از این زاویه، اضافه شدن تواناییهای جمینی میتواند همان حلقه گمشدهای باشد که باعث میشد کاربران حرفهایتر سراغ گزینههای دیگر بروند.
اما یک هشدار جدی: هوش مصنوعی همیشه مترجم خوبی نیست
دیدن ترجمههای تازهی گوگل شاید وسوسهتان کند که آینده ترجمه را کاملاً «AIمحور» بدانید. اما تجربهی ترجمههای خودکار در اینستاگرام (مثلاً ترجمه ویدیوها همراه با تغییر حرکت لبها برای همگامسازی) یک واقعیت را یادآوری میکند: خروجی هوش مصنوعی ممکن است «در کل» درست باشد، ولی در جزئیات بههم میریزد. درست مثل متنهای تولیدشده با AI، ترجمههای AI هم اغلب نشانه دارند؛ واژهگزینی عجیب، جملهبندی غیرطبیعی، عبارتهای ناقص و اشتباهات دستوری.
مشکل بنیادی اینجاست که مدلهای زبانی، «درک» انسانی از معنا ندارند؛ آنها بر اساس الگوها حدس میزنند کلمه بعدی چیست. بنابراین وقتی پای ظرافت، نیت گوینده، کنایه، یا بار فرهنگی یک عبارت وسط باشد، احتمال لغزش بالا میرود.
گوگل هم ظاهراً همین را میداند؛ برای همین جمینی قرار نیست جای موتور ترجمه را کامل بگیرد، بلکه نقش «پشتیبان» را بازی میکند تا ترجمه بهتر شود. حتی اشاره شده که این قابلیت هنوز در مرحله بتا است و نیاز به آزمونهای گسترده دارد. به زبان ساده: اضافه کردن AI کافی نیست؛ باید با قواعد و مدلهای تخصصی ترجمه، خوب ترکیب شود تا نتیجه قابل اعتماد باشد.
در حال حاضر این قابلیت (طبق گزارشها) برای کاربران آمریکا و هند فعال شده و برای ترجمه از انگلیسی به نزدیک ۲۰ زبان در دسترس است؛ از جمله اسپانیایی، هندی و چینی. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، شاید دوباره بتوان گفت گوگل ترنسلیت نه فقط «در دسترسترین»، بلکه یکی از دقیقترین انتخابها برای کاربران عمومی هم هست—بهخصوص وقتی پای اصطلاحات و معنی واقعی جمله وسط باشد.
