آغاز رسمی آموزش هوش مصنوععی در مدارس ایران، گامی بزرگ در جهت تحول نظام آموزشی و توسعه مهارتهای دیجیتال دانشآموزان است. پروژهای که با همکاری وزارت آموزش و پرورش، وزارت ارتباطات و معاونت علمی ریاست جمهوری طراحی شده و هدفش ارائه مهارتهای نوین فناوری به نسل جدید دانشآموزان است.
چه کسی و چگونه این طرح را اجرا میکند؟
بر اساس اعلام مدیرکل دفتر آموزش دوره اول متوسطه، علی حسینی، این طرح در چارچوب سند ملی آموزشهای رقومی مصوب ۱۴۰۳ و تکالیف برنامه هفتم اجرا میشود. سه نهاد اصلی در اجرای آن نقشآفرینی میکنند: وزارت آموزش و پرورش بهعنوان متولی آموزشی، وزارت ارتباطات برای زیرساخت و پشتیبانی پلتفرمها و معاونت علمی ریاست جمهوری جهت تأمین محتوا و حمایت فناورانه. هدف رسمی این برنامه آموزش هوش مصنوعی به بیش از دو میلیون دانشآموز تا پایان برنامه هفتم است؛ رقمی که با روند فعلی میتواند بیشتر هم شود.
پلتفرمها و محتوای آموزشی: «ایران دیجیتال»
آموزشها در دو پلتفرم اصلی به نام «ایران دیجیتال» ارائه میشود که توسط وزارت ارتباطات و معاونت علمی پشتیبانی میشوند. در این پلتفرمها آموزش از سطح مقدماتی تا سطح برنامهنویسی دنبال میشود و محوریت آموزشی شامل مبانی هوش مصنوعی، مهارتهای دیجیتال و برنامهنویسی پایتون است. محتوای آموزشی پیش از انتشار توسط وزارت ارتباطات تأیید شده و در چهارچوب تخصصی هوش مصنوعی، مورد تایید وزارت آموزش و پرورش و سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی قرار گرفته است.
مخاطبان اصلی و چشمانداز گستردهتر
در مرحله نخست، تمرکز بر دانشآموزان متوسطه اول (پایههای هفتم، هشتم و نهم) بوده است؛ حدود ۸۰ درصد ثبتنامشدگان از این بازه سنی هستند. دلیل این تمرکز، استقبال بیشتر و تبلیغات هدفمند در این مقطع بوده اما برنامه کلی آموزش و پرورش گسترش پوشش به دانشآموزان متوسطه دوم و حتی پایههای پنجم و ششم است. چشمانداز اعلامشده، افزایش نفوذ برنامه تا چهار میلیون دانشآموز در سال آینده است و نیز افزودن دورههای نیمهحرفهای برای دانشآموزانی که میخواهند مهارتهای عمیقتری کسب کنند.
آموزش معلمان: ستون اصلی موفقیت
نقش معلمان در انتقال مهارتهای هوش مصنوعی تعیینکننده است. طبق تکلیف برنامه، آموزش و پرورش باید صد هزار معلم را در قالب دورههای آنلاین و حضوری برای آموزش هوش مصنوعی آماده کند. علی حسینی اعلام کرده که برنامه آموزش معلمان آغاز شده و هدف افزایش این رقم تا دویست هزار معلم در مدت چهار ماه با همکاری دانشگاهها، بهویژه دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، است. این دورهها روی مباحثی مانند سواد هوش مصنوعی، اصول برنامهنویسی پایتون و روشهای تدریس فناوری متمرکز خواهند بود و اولویت با معلمانی است که دروس کار و فناوری و ریاضی را تدریس میکنند؛ هرچند در ادامه معلمان سایر رشتهها هم تحت پوشش قرار میگیرند.
هوشمندسازی کلاسها؛ از ویدئوپروژکتور تا تلویزیون هوشمند
تجربه هوشمندسازی مدارس در ایران سابقهای حدود ۱۵ تا ۲۰ ساله دارد؛ از بهکارگیری ویدئوپروژکتور تا ورود نسل جدید تجهیزات. اکنون رویکرد تازه نصب تلویزیونهای هوشمند در کلاسها است که امکان استفاده از محتوای دیجیتال و ابزارهای هوش مصنوعی را برای معلم و دانشآموز فراهم میکند. مرحله اول این طرح با تجهیز ۳۵ مدرسه و ۱۸۰ کلاس درس به دستور رئیسجمهوری افتتاح شد و برنامهریزی برای گسترش آن ادامه دارد. مشارکت شرکتهای بزرگ فناوری داخلی در فراهمآوردن سختافزار و نرمافزار، موتور محرک این بخش خواهد بود.
عدالت آموزشی و نقش هوش مصنوعی در گام دوم نهضت
وزیر آموزش و پرورش، علیرضا کاظمی، در نشست آغاز گام دوم نهضت توسعه عدالت و کیفیت آموزشی بر اهمیت آموزش هوش مصنوعی و توانمندسازی معلمان تأکید کرد. او گفت که توسعه آموزش هوش مصنوعی، افزایش دسترسی و ایجاد فرصتهای برابر برای همه دانشآموزان از اولویتهای گام دوم است و ارزیابی پیشرفت پروژهها بهصورت مستمر و توسط محورهای منطقهای انجام میشود. در این جلسه نیز تأکید شد که تاکنون بیش از دو میلیون دانشآموز و صد هزار معلم تحت آموزشهای مرتبط قرار گرفتهاند.
آمادگی برای آینده؛ سرمایهگذاری روی مهارتهای دیجیتال
معاون آموزش متوسطه، سید مصطفی آذرکیش، یادآور شد که سرمایهگذاری هدفمند در حوزه هوش مصنوعی و مهارتهای دیجیتال، میتواند آموزش متوسطه را به یک موتور محرک توسعه انسانی و اقتصادی تبدیل کند. این برداشت کلیدی نشان میدهد که هدف از آموزش فقط انتقال فنون فنی نیست، بلکه آمادهسازی نسل جدید برای زیست در دنیای دیجیتال، اشتغال آینده و مشارکت موثر در اقتصاد دانشبنیان نیز جزو اولویتهاست.
چالشها و فرصتها
- چالش زیرساخت: توزیع عادلانه اینترنت پرسرعت و دسترسی به تجهیزات هوشمند در مناطق روستایی و محروم هنوز نیاز به تلاش دارد.
- تحلیل محتوایی: نیاز به تضمین کیفیت محتوای آموزشی و بهروزرسانی مداوم آن براساس پیشرفتهای علمی و بازار کار وجود دارد.
- توانمندسازی معلمان: سرعتبخشیدن به آموزش معلمان و ایجاد برنامههای پشتیبانی و توسعه حرفهای بلندمدت ضروری است.
- فرصت اشتغال و نوآوری: رشد مهارت پایتون و فهم هوش مصنوعی میتواند مسیرهای جدید شغلی و کارآفرینی برای فارغالتحصیلان فراهم کند.
در مجموع، طرح آموزش هوش مصنوعی در مدارس ایران ترکیبی از برنامهریزی سیاستی، پشتیبانی فنی و ظرفیتسازی انسانی است. اگر زیرساختها بهدرستی توسعه یابند، محتوا و آموزش معلمان تقویت شود و توجه ویژهای به عدالت در دسترسی صورت بگیرد، این برنامه میتواند بهسرعت به یک نقطه عطف در تحول آموزشی کشور بدل شود؛ نقطهای که نه تنها مهارتهای فنی بلکه توانمندیهای حل مسئله، تفکر الگوریتمی و آمادگی برای بازار کار آینده را برای نسل جدید به ارمغان آورد.
پرسشی که باقی میماند این است: چگونه میتوان از این آغاز قدرتمند به یک جریان پایدار و فراگیر تبدیل کرد؟ پاسخ نیاز به همکاری مستمر دولت، نهادهای آموزشی، دانشگاهها، بخش خصوصی و خانوادهها دارد تا آموزش هوش مصنوعی به یک جزء اساسی و همهگیر در نظام آموزش کشور تبدیل شود.
