معاونت علمی و فناوری با تأکید بر همکاری با شرکتهای دانشبنیان، در تلاش است پروژه هواپیمای بومی «سیمرغ» را بهسمت اخذ مجوزهای پروازی و ورود به چرخه تجاری هدایت کند. همزمان برنامههای پژوهشی برای تاکسی هوایی، از نمونههای کوچک خلباندار تا نمونههای برقی خودران، ادامه دارد و مسیرِ بومیسازی تجهیزات هواپیمایی با هدف توسعه اقتصاد دانشبنیان پیگیری میشود.
وضعیت فعلی سیمرغ و مسیر مجوزها
هواپیمای سیمرغ که بر پایه پلتفرم هواپیمای ایران-۱۴۰ طراحی شده است، هدف مشخصی دارد: ساخت یک هواپیمای ترابری کوچک بومی که قادر به حمل بار باشد و بتوان آن را در خطوط تجاری کشور به کار گرفت. در حال حاضر تمرکز اصلی تیم سازنده و معاونت علمی، همکاری نزدیک با شرکتهای دانشبنیان برای طی مراحل اخذ مجوزهای پروازی است. این روند شامل آزمونهای زمینی و پروازی، ارزیابیهای ایمنی، تطبیق با استانداردهای ملی و بینالمللی و در نهایت صدور گواهیهای لازم توسط سازمان هواپیمایی کشوری میشود.
دبیر ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان هوافضا اشاره کرده که این فرایند پیچیده، زمانبر و سرمایهبر است و انتظار نتیجهگیری در بازههای کوتاهمدت منطقی نیست؛ با این حال امید است ظرف یکی–دو سال آینده و با همکاری سازمان هواپیمایی کشوری، گامهای قابلتوجهی در جهت صدور مجوزها برداشته شود و سیمرغ وارد بهرهبرداری تجاری شود.
پلتفرم مشترک با هواپیمای جت ۷۲ نفره: استراتژی گسترش
یکی از نکات فنی مهم این است که پلتفرم سیمرغ با طراحی هواپیمای جت ۷۲ نفره مشترک است. این رویکرد فنی به معنی امکان توسعه مرحلهای است: ابتدا نسخه کوچکتر که طراحی و تستهای اولیه آن تکمیل شده، وارد چرخه عملیاتی شود و براساس تجارب و دادههای بهدستآمده، نسخههای بزرگتر و پیچیدهتر توسعه یابند. این روش، ریسک فنی و اقتصادی را کاهش میدهد و امکان بهبود تدریجی زیرسامانهها (موتور، آویونیک، سیستمهای ساختار بدنه) را فراهم میآورد.
طراحی مفهومی پروژه ۷۲ نفره نیز یک فرآیند بلندمدت است و بر حسب برآوردها میتواند ده سال یا بیشتر زمان ببرد؛ در این مسیر، همکاری دانشگاهها و تیمهای تحقیقاتی برای توسعه مفهومی، شبیهسازیها و تحلیلهای مهندسی حیاتی است.
تاکسی هوایی: از نمونههای کوچک تا خودروهای پرنده خودران
پروژه تاکسی هوایی در ایران دو محور اصلی دارد: نخست هواپیماهای کوچک خلباندار برای هوانوردی عمومی و مسیرهای کوتاه بین فرودگاههای کوچک؛ دوم هواپیماهای برقی بدون خلبان (خودران) که در آینده بهعنوان تاکسی هوایی شهری یا منطقهای مطرح خواهند شد. در بخش خلباندار، شرکت فرودگاهها و دیگر نهادهای مرتبط اقدامات عملیاتی و راهاندازی برخی خطوط را آغاز کردهاند و هدف، افزایش تراکم مسیرها در فرودگاههای کوچک است.
در بخش خودران، پروژهها همچنان در فاز نمونههای کوچک یا نمونههای آزمایشی قرار دارند. معمولاً توسعه تاکسی هوایی طبق الگوی جهانی در فازهای آزمایشی، نمونههای مقیاس کوچک، تستهای امنیتی و سپس مقیاسگذاری تجاری پیش میرود. فعلاً محصول نهایی تجاری نشده و نیازمند پیشرفتهای فنی، ایجاد زیرساختهای مدیریتی و چارچوبهای قانونی برای پروازهای خودران است.
چالشها و فرصتهای پیشرو
- چالشها: فرایندهای گواهینامه و استانداردسازی، نیاز سرمایهگذاری بالا، آزمونها و ارزیابیهای متعدد برای قطعات و سامانهها، و ساخت زنجیره تأمین پایدار در داخل کشور.
- فرصتها: توسعه ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، ایجاد بازار داخلی برای هواپیماها و تاکسیهای هوایی، انتقال فناوری و اشتغالزایی در حوزه هوافضا.
معاونت علمی اعلام کرده که شرکتهای خصوصی که قصد سرمایهگذاری و ورود جدی به حوزه طراحی و ساخت هواپیما و تجهیزات پروازی را دارند، مورد حمایت قرار میگیرند تا زنجیرهای از طراحی تا ساخت و بهرهبرداری شکل بگیرد. بومیسازی قطعات کلیدی و زیرسامانهها، در کنار جذب ظرفیتهای دانشگاهی، میتواند نقطه تمایز و مزیت رقابتی برای پروژههای ملی باشد.
نیازمندیهای فنی و مسیر تجاریسازی
برای تجاریسازی موفق سیمرغ و پروژه تاکسی هوایی خودران، چند الزام فنی و سازمانی وجود دارد: طراحی و تست سازه، تأیید موتور و سامانههای پیشرانش، آویونیک و سامانههای ناوبری، تضمین ایمنی و عملیات، و تطبیق با استانداردهای سازمان هواپیمایی کشوری. همچنین ایجاد زیرساختهای نگهداری و تعمیر (MRO)، شبکه تأمین قطعات و آموزش خلبانان یا اپراتورهای سیستمهای خودران از ضرورتهاست.
اگر بازار داخلی مناسب شکل بگیرد، معاونت علمی آمادگی دارد از بومیسازی و ساخت داخل حمایت کند تا هزینهها کاهش یابد و استقلال فناورانه تقویت شود. توسعه نخست بر نسخههای کوچک و عملیاتی تمرکز میکند و سپس با دادههای واقعی پرواز و بهرهبرداری، به سمت مقیاسهای بزرگتر و تجاریسازی ملی حرکت خواهد شد.
در مجموع، مسیر پیش رو ترکیبی از صبر استراتژیک، حمایت رگولاتوری و فعالیت متمرکز شرکتهای دانشبنیان است؛ تجربه نشان میدهد پروژههای هواپیمایی طولانیمدت و فنیاند ولی با برنامهریزی مناسب و همکاری میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی، امکان تبدیل فناوری به محصول اقتصادی و خدماتی وجود دارد.