تا همین دیروز، ساعت هوشمند هم اگر «باهوش» بود، تهِ کارش به گوشی بند میشد. سنسورها داده میگرفتند، بعد تلفن همراه یا یک سرور دوردست مینشست و تصمیم میگرفت. حالا یک تراشه تازه از راه رسیده که میتواند این رابطه را بههم بزند: یک چیپ هوش مصنوعی انعطافپذیر، نازکتر از تار مو، که بدون قهر کردن با فیزیک، بارها تا میشود و باز هم کار میکند.
پژوهشگران دانشگاه تسینگهوا و دانشگاه پکن از تراشهای با نام FLEXI رونمایی کردهاند؛ چیپی که قرار است مغز پوشیدنیها را از گوشی جدا کند. ایده ساده است اما اثرش بزرگ: هوش مصنوعی همانجا روی مچ، روی پوست، یا داخل یک وصله کوچک سلامت اجرا شود؛ نه اینکه هر بار برای پردازش، دادهها را به موبایل یا فضای ابری بفرستد. این یعنی واکنش سریعتر، مصرف انرژی کمتر و از همه مهمتر، حریم خصوصی محکمتر.
نقطه قوت FLEXI فقط قدرت محاسباتیاش نیست؛ شکل و بدنش است. طبق مقاله پژوهشی، این تراشه بهصورت یک فیلم پلاستیکی بسیار نازک ساخته شده و مدارهای سیلیکونی پلیکریستال کمدما (LTPS) روی یک بستر انعطافپذیر قرار گرفتهاند. وقتی کل سیستم روی سطحی نرم و خمشونده مینشیند، نتیجهاش هم روشن است: تراشه میتواند خم شود، کش بیاید، پیچ بخورد یا حتی مچاله شود، بیآنکه مدارهای هوش مصنوعی از نفس بیفتند.
برای پوشیدنیهایی که باید دقیقاً به بدن بچسبند—مثل پچهای هوشمند، مانیتورهای سلامت یا حسگرهای پزشکی—این انعطافپذیری یک امتیاز لوکس نیست؛ شرط بقاست. تیم تحقیقاتی هم به حرف اکتفا نکرده. FLEXI را وارد آزمونهای فشار شدید کردهاند: بیش از ۴۰ هزار چرخه خمشدن را تاب آورده و حتی تا شعاع خمش ۱ میلیمتر تا شده، بدون اینکه افت عملکرد نشان بدهد. ۱ میلیمتر یعنی نزدیک به آن نقطهای که خیلی از مواد شروع میکنند به اعتراض.
اما جذابیت اصلی وقتی شروع میشود که پای کاربرد واقعی وسط میآید. در سناریوی پایش سلامت، FLEXI توانسته ضربانهای نامنظم قلب را با دقت ۹۹٫۲ درصد تشخیص بدهد. برای ردیابی فعالیتهای روزانه هم—از راه رفتن گرفته تا دوچرخهسواری—دقت ۹۷٫۴ درصد گزارش شده است. این اعداد صرفاً رکورد آزمایشگاهی نیستند؛ برای یک پوشیدنی که قرار است بیوقفه کنار بدن کار کند، معنای عملی دارند.
داستان به اینجا ختم نمیشود. گزارشها میگویند مصرف انرژی FLEXI کمتر از ۱ درصد انرژی تراشههای متعارف است. کمتر از یک درصد. این همان نقطهای است که میتواند «همیشه روشن» بودن پوشیدنیها را واقعی کند؛ بدون اینکه هر شب دنبال شارژر بگردید. از طرف دیگر، اگر تولید انبوه بهدرستی انجام شود، هزینه هر واحد هم میتواند زیر ۱ دلار بیفتد؛ عددی که برای بازار گسترده و ابزارهای سلامت عمومی وسوسهکننده است.
پژوهشگران میگویند گام بعدیشان افزودن حسگرهای بیشتر و پیچیدهتر کردن معماری تراشه است تا پوشیدنیهای انعطافپذیرِ مجهز به هوش مصنوعی یک قدم دیگر به استفاده روزمره نزدیک شوند. وقتی پردازش روی خود دستگاه انجام شود، دیگر لازم نیست برای هر فرمان صوتی یا تحلیل سیگنال، به گوشی تکیه کنیم. هدفونهایی را تصور کنید که خودشان صدا را تحلیل میکنند و فرمانها را همانجا میفهمند؛ یا عینکهای واقعیت افزوده سبکوزن که تصویر و ژست دست را بدون کمک موبایل پردازش میکنند.
این موج تازه، فقط به سلامت و پوشیدنیها محدود نیست. همین حالا هم در دنیای سختافزار، ایدههای جسورانهای در حال آزموناند: از تراشههایی که با لرزشهای کنترلشده سطحی میخواهند گوشیهای آینده را باریکتر و چابکتر کنند، تا راهکارهای خنکسازی و افزایش کارایی با استفاده از الماس مصنوعی که میتواند به نسل بعدی دستگاهها جان تازه بدهد. FLEXI اگر درست به بازار برسد، ممکن است یکی از همان قطعات کوچک باشد که مسیر یک صنعت بزرگ را عوض میکند—آن هم درست روی پوست شما.