یکجورهایی شبیه داستانهای علمیتخیلی است؛ با این تفاوت که امضایش پای یک پرونده رسمی نشسته. اسپیسایکس جمعه گذشته درخواست تازهای را به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) فرستاده و میخواهد مجوز استقرار شبکهای عظیم از ماهوارهها را بگیرد؛ شبکهای که در سند از آن با عنوان «دیتاسنترهای مداری» یاد میشود. عددی که روی کاغذ آمده؟ یک میلیون ماهواره.
اگر این رقم برایتان غیرواقعی به نظر میرسد، تنها نیستید. خودِ فضای مقرراتگذاری هم معمولاً با چنین درخواستهای افراطی کنار نمیآید. اما کسانی که رفتار اسپیسایکس را دنبال کردهاند، میدانند این شرکت بارها از «عددهای بزرگ» بهعنوان نقطه شروع مذاکره استفاده کرده؛ یعنی سقف را خیلی بالا میگیرد تا در چانهزنیهای بعدی به چیزی که میخواهد نزدیک شود.
آنچه اسپیسایکس پیشنهاد کرده، یک صورتبندی تازه از دیتاسنتر است: بهجای ساختمانهای غولپیکر روی زمین، انبوهی از ماهوارههای کمارتفاع (LEO) که نقش سرور و مرکز پردازش داده را بازی میکنند. این ماهوارهها قرار است با انرژی خورشیدی کار کنند و برای ارتباط داخلی هم به لینکهای لیزری تکیه داشته باشند؛ چیزی شبیه یک «ابررایانش توزیعشده» که در مدار نفس میکشد و دادهها را بین خود جابهجا میکند.
در متن درخواست، لحن هم کموبیش سینمایی است. اسپیسایکس این پروژه را «گام اول برای نزدیک شدن به تمدن سطح دوم کارداشف» توصیف کرده؛ همان ایده معروف که میگوید تمدنِ نوع دوم توان مهار کامل انرژی خورشید را دارد. جملهای پرطمطراق، اما پشتش یک پیام روشن خوابیده: آینده زیرساخت محاسباتی را باید از زمین جدا کرد.
با این حال، حتی اگر از آن یک میلیون، فقط بخش کوچکی هم عملی شود، باز هم شمار اشیای ساخت بشر در مدار جهش میکند. آژانس فضایی اروپا تعداد ماهوارههای فعال پیرامون زمین را حدود ۱۵ هزار تخمین میزند و سهم بزرگی از آنها متعلق به استارلینک است. بعضی گزارشها میگویند بیش از ۱۱ هزار ماهواره در همین شبکه ثبت شدهاند. حالا تصور کنید چه اتفاقی میافتد اگر «دیتاسنترهای مداری» هم به این جمعیت اضافه شوند.
نگرانیها همینجا شروع میشود؛ همان ترس قدیمی از زبالههای فضایی و تصادفهای مداری. کارشناسان مدتهاست هشدار میدهند که شلوغی مدار پایین زمین میتواند احتمال برخوردها را بالا ببرد و زنجیرهای از تکهتکه شدن و تولید آوار ایجاد کند. به زبان ساده: یک اشتباه کافی است تا مسیرها آلودهتر و خطرناکتر شوند.
اما اسپیسایکس برای توجیه پروژه، دست روی نقطه دردناک بازار گذاشته: دیتاسنترهای زمینی. مراکز دادهای که ستون فقرات رشد شتابان هوش مصنوعی شدهاند، امروز در بسیاری از کشورها با موج مخالفت اجتماعی روبهرو هستند؛ از مصرف آب و فشار روی شبکه برق گرفته تا نگرانی درباره آلودگی و تغییر کاربری زمین. اسپیسایکس میگوید دیتاسنتر مداری میتواند ارزانتر و دوستدار محیطزیستتر باشد، چون نه لازم است آب جوامع محلی را «بمکد»، نه گرمایش را با سامانههای پرمصرف خنککننده مدیریت کند؛ گرما میتواند در خلأ فضا تابش شود و انرژی هم تقریباً بهصورت لحظهای از خورشید تأمین شود، با اتکای محدود به باتری.
این استدلال، دقیقاً در زمانی مطرح میشود که بسیاری از شهرها و روستاها دیگر بهسادگی زیر بار ساخت دیتاسنتر نمیروند و حتی در مواردی موفق شدهاند پروژهها را متوقف کنند. وقتی روی زمین همیشه کسی هست که ناراضی شود، طبیعی است نگاه غولهای فناوری و بازیگران هوش مصنوعی به جایی بچرخد که «جامعه محلی» ندارد: مدار.
حالا سؤال اصلی این است: آیا واقعاً بهجای ساختن دیتاسنتر کنار شهرها، آینده را به آسمان میفرستیم؟ اگر پاسخ مثبت باشد، باید از همین امروز درباره مقررات، ایمنی مداری، حق دسترسی به فضا و هزینه واقعی این رؤیا حرف زد—قبل از آنکه مدار پایین زمین تبدیل به شلوغترین خیابانِ بیچراغقرمز دنیا شود.
