بازگشت اینترنت یا توهم اتصال؟
در روزهای اخیر، دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بینالملل بهصورت نسبی برقرار شده است، اما کارشناسان شبکه هشداری جدی میدهند: «اینترنت بازگشته، اما نه کامل.» گزارشهای فنی و دادههای راداری نشان میدهند که یکی از ستونهای اصلی زیرساخت اینترنت جهانی، یعنی پروتکل IPv6، همچنان پشت فیلترهای نامرئی باقی مانده است. این اتفاق به معنای آن است که ایران عملاً در یک جزیره دیجیتال مبتنی بر استانداردهای منسوخ شده (IPv4) حبس شده است.
۱. سقوط به نقطه صفر: روایت آمار دادههای معتبر از سرویس «رادار کلودفلر» (Cloudflare Radar) واقعیتی تلخ را آشکار میکنند. در حالی که پیش از اختلالات اخیر، ترافیک IPv6 در ایران سهمی –هرچند اندک– داشت، اکنون نمودارها خطی صاف و نزدیک به صفر را نشان میدهند. بر اساس این آمار، هماکنون حدود ۹۹.۹ درصد از درخواستهای اینترنتی کاربران ایرانی از طریق پروتکل قدیمی IPv4 مسیریابی میشود. این در حالی است که در زمان قطع سراسری اینترنت، پروتکل IPv6 نیز از مدار خارج شد، اما برخلاف همتای قدیمی خود، پس از وصل شدن شبکه، «احیا» نشد. این عدم بازگشت، شائبه عمدی بودن این اختلال را تقویت میکند.
۲. تکرار یک الگوی نگرانکننده این نخستین بار نیست که شاهد چنین رخدادی هستیم. نگاهی به تاریخچه قطعیهای اینترنت در ایران – به ویژه پس از دورههای تنش یا اختلالات گسترده – الگوی مشابهی را نشان میدهد. پیشتر نیز مشاهده شده بود که پس از بازگشت اینترنت، پروتکل IPv6 برای مدتی طولانی (گاهی تا یک ماه) در دسترس نبود. تکرار این سناریو نشان میدهد که حذف IPv6 یک باگ فنی یا فراموشی سهوی نیست؛ بلکه احتمالا بخشی از یک «پروتکل امنیتی» یا سیاست مدیریت ترافیک است که در زمانهای بحران فعال میشود و بازگشت به حالت عادی را به تاخیر میاندازد.
۳. چرا نبود IPv6 مهم است؟ (فراتر از یک بحث فنی) شاید برای کاربر عادی این سوال پیش بیاید که «وقتی اینترنت کار میکند، چه اهمیتی دارد که نسخه ۴ باشد یا ۶؟». پاسخ در کیفیت و آینده اینترنت نهفته است:
-
اختلال در سرویسهای مدرن: بسیاری از غولهای فناوری و سرویسهای جدید (مانند بازیهای آنلاین مدرن، اینترنت اشیاء و برخی سرویسهای استریم) بر پایه معماری «IPv6-first» طراحی شدهاند. نبود این پروتکل باعث میشود درخواستهای کاربر مسیرهای پیچیدهتر و تبدیلگرهای (NAT) بیشتری را طی کند که نتیجه آن کندی، پینگ بالا و اختلالات نامحسوس است.
-
فشار بر زیرساخت فرسوده: پروتکل IPv4 سالهاست که ظرفیتش در جهان تمام شده است. وابستگی ۱۰۰ درصدی ایران به این پروتکل یعنی فشار مضاعف بر تجهیزاتی که باید آدرسهای محدود IP را بین میلیونها کاربر به اشتراک بگذارند (CGNAT). این موضوع باعث افت کیفیت شدید اینترنت میشود.
-
عقبماندگی از استانداردهای جهانی: جهان با سرعت به سمت IPv6 حرکت میکند. قطع این پروتکل در ایران به معنای ایزوله شدن زیرساخت کشور از استانداردهای روز دنیاست.
۴. ابزار کنترل یا ضعف زیرساخت؟ کارشناسان معتقدند غیرفعال ماندن IPv6 میتواند ریشه در سیاستهای کنترلگرایانه داشته باشد. پیادهسازی سیستمهای فیلترینگ هوشمند، تفکیک ترافیک و نظارت بر دادهها (DPI) بر روی بستر IPv4 برای زیرساخت فیلترینگ ایران سادهتر و توسعهیافتهتر است. به نظر میرسد تجهیزات سانسور اینترنت در ایران هنوز آمادگی یا قدرت پردازش لازم برای مدیریت و فیلتر کردن ترافیک بر بستر IPv6 را به اندازه نسخه قدیمی ندارند؛ بنابراین سادهترین راهکار، قطع کامل صورت مسئله است.
اینترنتِ کلنگی و قطع مداوم IPv6 پیامی روشن دارد: اولویت مدیریت اینترنت در ایران، «کنترل» است نه «کیفیت». آنچه امروز کاربران تجربه میکنند، اینترنتی است که اگرچه وصل است، اما از درون تهی شده و با استانداردهای دهه ۹۰ میلادی کار میکند. این روند، اینترنت ایران را کندتر، شکنندهتر و محدودتر از همیشه خواهد کرد.
