در دنیای هوانوردی نظامی، مرز مشخصی بین جنگندهها و بمبافکنها وجود دارد. جنگندهها سریع، چابک و پر سر و صدا هستند، در حالی که بمبافکنها معمولاً کند، سنگین و خستهکننده به نظر میرسند. اما یک استثنای بزرگ وجود دارد: هیولایی ۴۰۰ هزار پوندی که قوانین فیزیک را به چالش میکشد.
با B-1B Lancer آشنا شوید؛ هواپیمایی که خلبانانش با محبت (و شاید کمی شوخی) به آن “Bone” (استخوان) میگویند (برگرفته از B-One). این پرنده نه تنها بزرگترین ظرفیت حمل بمب در نیروی هوایی آمریکا را دارد، بلکه میتواند با سرعت صوت دیوار صوتی را بشکند و مثل یک جنگنده مانور دهد. اما این تمام ماجرا نیست. داستان B-1B پر از فراز و نشیب، لغو شدن پروژه، تغییر مأموریت و البته چالشهای فنی است. با آیتیرسان همراه باشید تا کالبدشکافی دقیق این پرنده افسانهای را انجام دهیم.
۱. تولد یک ققنوس: از لغو شدن تا احیا
داستان لنسر (Lancer) در دهه ۷۰ میلادی با یک مأموریت واضح شروع شد: نفوذ به عمق خاک شوروی با سرعت بالا. مدل اولیه (B-1A) قرار بود در ارتفاع بالا با سرعت ماخ ۲ پرواز کند. اما پیشرفت موشکهای پدافندی و ظهور تکنولوژی رادارگریز، باعث شد جیمی کارتر در سال ۱۹۷۷ کل پروژه را لغو کند.
اما دهه ۸۰، دوران ریگان و جنگ سرد بود. نیاز به جایگزینی برای پیرمردهای B-52 احساس میشد. پروژه دوباره احیا شد، اما این بار با یک تغییر فلسفی بزرگ: مدل جدید (B-1B) دیگر قرار نبود در ارتفاع بالا پرواز کند؛ بلکه باید “روی نوک درختان” و با سرعت صوت حرکت میکرد تا از دید رادارها مخفی بماند. نتیجه؟ ۱۰۰ فروند از این هواپیما تا سال ۱۹۸۸ ساخته شد؛ پرندهای که دیگر آن سرعت دیوانهوار مدل A را نداشت، اما رادارگریزتر و بسیار خطرناکتر شده بود.
۲. بالهای جادویی: رقص هندسه در آسمان
اگر به B-1B نگاه کنید، اولین چیزی که جلب توجه میکند، بالهای متحرک (Variable-Sweep Wings) آن است. این تکنولوژی پیچیده (و البته پرهزینه برای نگهداری) کلید دو شخصیتی بودن این هواپیماست:
-
حالت باز (۱۵ درجه): برای بلند شدن از باندهای کوتاه و پروازهای طولانی و کممصرف. در این حالت، لنسر مثل یک هواپیمای مسافربری بزرگ و آرام رفتار میکند.
-
حالت بسته (۶۷.۵ درجه): وقتی خلبان بالها را به عقب جمع میکند (اصطلاحاً Wings Pin)، این غول آهنی تبدیل به یک موشک دلتا-شکل میشود. در این حالت، B-1B میتواند در ارتفاع پایین با سرعت ۱.۲ ماخ پرواز کند و فشار ۳ جی (3G) را تحمل کند؛ فشاری که برای یک بمبافکن استراتژیک خیرهکننده است.
نکته فنی جالب: وقتی بالها جمع میشوند، سطوح کنترلی معمولی (اسپویلرها) بیاثر میشوند. مهندسان برای اینکه خلبان بتواند همچنان هواپیما را بچرخاند (Roll)، از دمهای متحرک جداگانه (Split Stab) استفاده کردهاند. این ویژگی به لنسر اجازه میدهد حتی پرواز وارونه انجام دهد! تصور کنید یک هواپیمای ۴۵ متری که وارونه پرواز میکند تا از دست موشک فرار کند.
۳. موتورها: لگدِ ۱۲۰ هزار پوندی
برای حرکت دادن ۴۰۰ هزار پوند فلز و بمب، به چیزی فراتر از موتور معمولی نیاز دارید. B-1B چهار موتور جنرال الکتریک F101 دارد که هر کدام مجهز به پسسوز (Afterburner) هستند. بمبافکنهای دیگر (مثل B-52 یا B-2) پسسوز ندارند. وقتی خلبان B-1 دسته گاز را تا انتها فشار میدهد و پسسوزها روشن میشوند، شعلهای آبیرنگ و صدایی کرکننده تولید میشود که به گفته خلبانان، مثل دریافت یک “لگد فیزیکی” در صندلی است. این قدرت خام برای فرار سریع از مهلکه حیاتی است.
۴. خلع سلاح هستهای: خداحافظی با آخرالزمان
B-1B برای پایان دنیا و پرتاب بمبهای اتمی ساخته شده بود. اما پس از جنگ سرد و امضای معاهدات کاهش تسلیحات (START)، سرنوشت آن تغییر کرد. سیمکشیهای اتمی و نقاط اتصال خارجی کور شدند. امروز، B-1B یک “کامیون بمب” تمامعیار متعارف است.
این پرنده بزرگترین محفظه بمب در بین تمام هواپیماهای آمریکایی را دارد (حتی بیشتر از B-52).
-
میتواند ۲۴ موشک کروز رادارگریز (JASSM) حمل کند و از صدها کیلومتر دورتر اهداف را بزند.
-
یا میتواند با ۸۴ بمب ۵۰۰ پوندی، یک منطقه را فرشبافی (Carpet Bombing) کند. این تغییر مأموریت، لنسر را از یک سلاح بازدارنده که “شاید” استفاده شود، به اسب کاری تبدیل کرد که در عراق، افغانستان و سوریه “دائماً” در حال پرواز بود.
۵. چالشها: زندگی سخت در داخل «استخوان»
همه چیز درباره B-1B گل و بلبل نیست. نگهداری از این هواپیما با آن بالهای متحرک پیچیده، کابوس مهندسان است. اما در داخل کابین هم زندگی جریان خاصی دارد.
-
کلاستروفوبیا: برای ورود به هواپیما، خدمه باید از نردبانی در زیر شکم آن بالا بروند. فضای داخل به شدت تنگ است چون اولویت با بمب و سوخت بوده است.
-
دفتر کار بدون پنجره: دو افسر سیستمهای تسلیحاتی (WSO) که در عقب مینشینند، عملاً هیچ دیدی به بیرون ندارند. پنجرههای کوچک آنها بیشتر جنبه روانی دارد تا از دریازدگی جلوگیری کند. آنها دنیا را فقط از طریق رادارها و سنسورها میبینند.
-
مدیریت تعادل: وقتی هواپیما ناگهان چند تن بمب را رها میکند، تعادلش به هم میریزد. کامپیوترهای هوشمند دائماً سوخت را بین مخازن مختلف جابجا میکنند (Pump Fuel) تا مرکز ثقل (CG) حفظ شود. اگر این سیستم کار نکند، هواپیما ممکن است غیرقابل کنترل شود.
۶. پیرمردی که هنوز میجنگد
هواپیمای B-1B Lancer محصول دورانی است که آمریکا میخواست همه چیز را با هم داشته باشد: سرعت، قدرت و حجم. اگرچه این پرنده دیگر جوان نیست و مشکلات فنی و هزینههای نگهداری بالایی دارد، اما هنوز هیچ جایگزینی برای آن پیدا نشده است. هیچ هواپیمای دیگری نمیتواند با سرعت مافوق صوت، در ارتفاع چند متری زمین پرواز کند، دهها تن بمب را بر سر دشمنهایش بریزد و سپس با یک مانور آکروباتیک از مهلکه فرار کند. تا زمانی که بمبافکن فضایی B-21 Raider به طور کامل وارد خدمت شود، “استخوان” همچنان ستون فقرات نیروی هوایی آمریکا باقی خواهد ماند.
