یک سامانه هوش مصنوعی برای همراهی وزیر گردشگری ساخته شده است؛ نه وعدهای دور، بلکه محصول دستِکم یک سال تلاش فنی از دانشگاه صنعتی خواجهنصیرالدین طوسی. پروژهای که با بودجهای حدود ۱۴ میلیارد تومان از طرف معاونت علمی کلید خورد و حالا فاز نخستش با دقتی نزدیک به ۸۰ درصد تکمیل شده است. سوال این است: این دستیار چه میکند و چرا تکمیل نهاییاش به این اندازه به کندی پیش رفته؟
محمدمهدی اثنیعشری، مدیر پروژه و عضو هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیر، میگوید فاز اول که مبتنی بر پرسش و پاسخ از دادههای متنی و مقررات بود، مهرماه تحویل شده و اکنون در مرحله اعتبارسنجی قرار دارد. جمله کوتاه: کارآمد اما نه کامل. تلاش برای رساندن دقت به ۹۰ درصد ادامه دارد؛ رقمی که در سیستمهای تصمیمگیریِ دولتی معنای واقعی اعتماد را پیدا میکند.
جزئیات فنی و موانع پیش رو
یکی از عواملی که سرعت پروژه را کند کرد، تأمین سختافزار بود. طبق برنامه اولیه پروژه باید در شش ماه تمام میشد، اما سکوی ملی هوش مصنوعی تا مردادماه توانایی تأمین سرورهای لازم را فراهم نکرد و تیم مجبور شد از ظرفیتهای دانشگاه استفاده کند. نتیجه: هزینههای اضافی و تغییر در زمانبندی. ساده بگویم: زیرساخت کم آورد؛ تیم به جای استفاده از امکانات ملی، روی سرورهای دانشگاهی تکیه کرد.
مسئله دیگر، امنیت دادههای حاکمیتی است. وزارتخانه نگران انتقال دادهها به بسترهای خارج از ساختار خود است. بنابراین تیم پروژه روی مدلهای متنباز مانند Qwen، DeepSeek و GPT-OSS تمرکز کرد تا از وابستگی به سرویسهای تجاری عظیم و ریسک افشای داده جلوگیری شود. انتخابی هوشمندانه؟ بله، اما به قیمت نیاز به کار بیشتر برای بهینهسازی و تطبیق مدلها با نیازهای بومی.
اثنیعشری تأکید میکند که مهمترین چالش در حال حاضر نه مدلها، که «دسترسی به دادههای تمیز و قابل اتکا» است. دادهای که نامنظم، ناقص یا پراکنده باشد، حتی بهترین مدل را ناکارآمد میکند. آیا میتوان با پروتکلهای امنیتی و تضمین زیرساختی این اعتماد را جلب کرد؟ پاسخ بستگی مستقیم به همکاری معاونت علمی و نهادهای زیرساختی دارد.
بودجهای که اعلام شده ۱۴ میلیارد تومان است، اما با طولانیتر شدن زمان و هزینههای غیرمنتظره سختافزاری، نیاز به افزایش بودجه در ماههای آینده محتمل است. اگر منابع تکمیل نشود، تیم پروژه با محدودیتهای عملیاتی و مالی روبهرو خواهد شد؛ اتفاقی که میتواند کیفیت و سرعت توسعه را کاهش دهد.
نگاهی به افقهای بعدی: فاز دوم که به تحلیل دادههای عددی میپردازد، قرار است تا خرداد سال آینده آماده شود. فاز سوم، با تمرکز بر «پیشبینی ترندهای گردشگری»، در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ تمام خواهد شد تا نسخه نهایی با قابلیتهای تحلیلی در اختیار وزیر قرار گیرد. به عبارتی، سامانه از پرسشوپاسخ ساده به تحلیل و پیشبینی حرکت میکند؛ از واکنشگرایی به رفتارشناسی آینده.
در کنار این پروژه، روز گذشته دستیارهای هوش مصنوعی وزارت نیرو، وزارت کشاورزی و سازمان محیط زیست هم رونمایی شدند؛ نمونهای از موجی که معاونت علمی به دنبال تقویت آن است: پروژههای محصولمحور دانشگاهی با هدف حل مسئلههای واقعی کشور. این یعنی فضای تحقیقاتی کشور دارد به سمت تولید ابزارهای کاربردی حرکت میکند، اما سوال اصلی همچنان پابرجاست: آیا سرمایهگذاری و زیرساخت همگام با نیاز پروژهها خواهد بود؟
چشمانداز روشن است اما پر از مانع. مسیر کوتاه نیست؛ اما هر گامی که برداشته میشود، تجربهای میسازد که برای پروژههای بعدی قابل اتکا خواهد بود.
