آیا باور میکنید مصرف برق ایران با وجود توسعه کمتر، بیش از سه برابر اروپا است؟ این جمله کوتاه مثل تلنگری بود که در سفر استانی رئیسجمهور به گلستان مطرح شد و مسیر بحث را تغییر داد.
مسعود پزشکیان به جز بیان این نسبت فاحش، از برنامه دولت برای جبران ناترازی شبکه برق خبر داد. هدفگذاری اصلی افزایش ظرفیت تولید تا تابستان آینده است. دولت برای تابستان آینده برنامه افزایش بیش از ۱۲ هزار مگاوات را هدفگذاری کرده است. ساده نیست. موانع ارزی، اجرایی و قانونی جلوی برخی پروژهها را گرفتهاند. اگر این محدودیتها وجود نداشت، او میگوید امکان افزایش تا ۳۰ هزار مگاوات هم قابل تصور بود.
ترکیب سیاستها: خورشیدی، مدیریت مصرف و زیرساخت
یکی از محورهای دولت چهاردهم توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است، بهویژه انرژی خورشیدی. ایران از نظر جغرافیا و تابش خورشید ظرفیت مناسبی دارد؛ زمینهای گسترده و ساعات آفتابی بالا. ایده این است که بخشی از مصرف خانگی از گاز به برق منتقل شود تا هم بهرهوری بالا رود و هم آلودگی کاهش یابد. این تبدیل مصرف، اگر همراه با شبکه هوشمند و تعرفهگذاری هدفمند باشد، میتواند نقش مهمی در مدیریت بار تابستان ایفا کند.
آمار هم میآید پشت حرفها: در سالهای گذشته تنها حدود ۱۲۰۰ مگاوات پنل خورشیدی نصب شده بود. اما در دوره اخیر این عدد به بیش از ۴۰۰۰ مگاوات رسیده و قرار است ماه آینده بیش از ۲۰۰۰ مگاوات دیگر به مدار افزوده شود. معنیاش این است که سرعت نصب خورشیدی شتاب گرفته، اما هنوز تا رسیدن به نقطهای که بتواند کسری ۲۵ هزار مگاواتی را پوشش دهد، راه طولانیای باقی است.
علت کسری چه بود؟ کاهش بارشها و افت تولید برقآبی. وقتی سدها آب کمتری دارند، سهم برقآبی کاهش مییابد و فشار بر شبکه افزایش مییابد. دولت این را پذیرفته و دنبال جبران است، اما تاکید دارد که این کار آسان نیست و نیاز به هماهنگی مالی و قانونی دارد.
از سوی دیگر، اقدامات ساختاری هم در دستور کار است: سرمایهگذاری ۲.۵ میلیارد دلاری در توسعه راهها و کریدورها و تخصیص مجوز رهبر انقلاب برای برداشت ۱۰ میلیارد دلار از فروش نفت به توسعه زیرساختهای حملونقل. این سرمایهگذاریها شاید غیرمستقیم به شبکه برق کمک کند؛ چون حملونقل و صادرات انرژی نیازمند زیرساختهای پایدار است.
برای تسریع فرآیندها، دولت وعده کاهش بروکراسی و تفویض اختیارات بیشتر به استانداران، بهویژه در استانهای مرزی، را داده است. هدف روشن است: جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی و حذف قوانین دستوپاگیر. اما تجربه نشان میدهد که پیادهسازی این اصلاحات به زمان و نظارت نیاز دارد.
در نهایت، نکتهای که از سخنان رئیسجمهور برجسته شد این است که ترکیب راهکارهای فنی (افزایش ظرفیت)، ساختاری (اصلاح قوانین) و مالی (سرمایهگذاریها) لازم است تا کشور از تکرار خاموشیها و بحرانهای تابستانی رهایی یابد. این راه نیاز به همکاری همه بازیگران—دولت، بخش خصوصی و مردم—دارد و هر تأخیری هزینهای افزون خواهد داشت.
