یک جمله کافی است تا تصویر واضح شود: ماهوارهای ایرانی اینک در فضاست. صبح امروز «جامجم 1» با نام بینالمللی Iran DBS از پایگاه بایکَنور قزاقستان به فضا پرتاب شد و همزمان با یک ماهواره هواشناسی روسی، توسط موشک حامل پروتون-ام راهی مدار گردید. خبری که برای رسانه ملی صرفاً یک پرتاب فنی نیست؛ بلکه گشودن درِ یک فصل تازه در توانمندیهای پخشی است.
این ماهواره، اولین نمونه زمینآهنگ اختصاصی صداوسیما محسوب میشود؛ پروژهای که سالها برنامهریزی فنی و مهندسی پشت آن بوده است. هدف اصلی طراحی، ایجاد زیرساخت مناسب برای پخش همگانی تعاملی رادیو و تلویزیون است؛ سیگنالهایی که قرار است میان ایستگاههای زمینی و مرکز پخش تعامل برقرار کنند، نه تنها ارسال تصویر و صدا بلکه فراهم کردن امکان بازخورد و خدمات چندجهته.
معاونت توسعه و فناوری رسانه صداوسیما این اقدام را «گام فنی و عملیاتی نخست» توصیف کرده است. شاید این عبارت رسمی باشد، اما در عمل ما با پروژهای روبهرو هستیم که میتواند استقلال فنی رسانه ملی را در حوزه فضایی تقویت کند؛ استقلالی که در شرایط کنونی معنای امنیت اطلاعات و تسلط بر زیرساختهای ارتباطی را دارد.
استقرار در مدار 34 درجه شرقی
برنامهریزیها نشان میدهد جامجم 1 ظرف کمتر از سه هفته به موقعیت مداری نهایی خود در 34 درجه شرقی منتقل و تثبیت خواهد شد. این موقعیت، پوششدهی مناسبی برای فرستندههای سازمان صداوسیما فراهم میآورد و امکان هماهنگی بهتر میان مراکز پخش را میسر میسازد.
دریافت سیگنال این ماهواره با گیرندههای معمولی خانگی ممکن نیست. برخلاف خدمات DTH که سیگنال مستقیم به آنتنهای خانگی ارسال میشود، جامجم 1 نیازمند تجهیزات تخصصی و ایستگاههای زمینی حرفهای است تا ظرفیت پخش تعاملی و مدیریت بازخورد مخاطب فراهم شود. این نکته تفاوت مهم فنی میان پروژههای تجاری پخش و زیرساختهای ملی را روشن میکند.
اگر بپرسید این پرتاب چه تأثیری خواهد داشت، باید گفت: تأثیر آن فراتر از یک خبر تکنیکی است. این حرکت میتواند مدل توزیع محتوا را تغییر دهد، بازار خدمات پخشی را به سوی راهحلهای تعاملی سوق دهد و به تدریج ابزارهای نوینی برای مشارکت مخاطب در اختیار رسانه ملی بگذارد. پرسشهایی هم باقی میماند؛ درباره سرعت انتقال خدمات، هزینه زیرساختهای زمینی و نحوه همکاری با شرکای بینالمللی.
در هر صورت، جامجم 1 اکنون در مدار است و فصل جدیدی از عملیات فضایی رسانهای آغاز شده؛ فصلی که به تجهیزات تخصصی، نیروی انسانی ماهر و راهبردهای دقیق نیاز دارد تا پخش تعاملی به واقعیت بدل شود.
