وقتی دسترسی کاربران به سرویسهای ابری قطع میشود، پیامدها فراتر از چند ساعت قطعی است. مشتریای که دیگر اعتماد نمیکند. کسبوکاری که درآمدش کاهش مییابد. و شرکتی که زیر بار هزینههای ثابت مراکز داده له میشود. این تصویر را یاسر سالم، نایبرئیس کمیسیون خدمات مراکز داده و ابری سازمان نظام صنفی رایانهای تهران، بارها توصیف کرده است؛ او میگوید وضعیت فعلی صنعت ابری کشور به مرز بقا رسیده و ادامه این روند، پیامدهای جدیتری در پی خواهد داشت.
اختلالات گسترده اینترنت باعث کاهش قابلتوجه درآمد شرکتهای ارائهدهنده خدمات ابری شده است. مشتریان نمیتوانند سرویسها را مصرف کنند و در پی آن صورتحسابها پذیرفته نمیشود یا وصول نمیگردد. نتیجه؟ ریزش مشتریان و از دست رفتن سهم بازار. هزینههای ثابت نگهداری زیرساخت—از برق و خنکسازی تا پهنای باند و ابزارهای امنیتی—همچنان سر جای خود است؛ اما درآمدها کاهش یافتهاند. این ترکیب، برای کسبوکارهای ارائهدهنده خدمات ابری و مراکز داده، ترکیبی خطرناک است.
آیا تدابیر سادهای وجود ندارد؟ باید گفت که برخی راهکارها فنی و مدیریتی هستند و بعضی نیازمند تصمیمات حمایتی در سطح کلان. سالم به اقدامات پیشنهادی اشاره کرده: تخصیص بودجه جبرانی از سوی دولت برای پوشش خسارات درآمدی، اعمال تخفیف یا رایگانسازی هزینههای مرتبط در دوره قطعی مانند برق و پهنای باند، و مشوقهای مالیاتی و بیمهای تا فشار اقتصادی کاهش یابد.
واکنشها و راهکارهای پیشنهادی
در لایه فنی، شرکتها میتوانند با طراحی آرایشهای افزونگی بهتر، توزیع بار جغرافیایی و قراردادهای پوششی با تأمینکنندگان بینالمللی، تا حدی ریسک قطعی را کاهش دهند. اما این اقدامات هزینهبرند و پیادهسازیشان زمان میبرد. بنابراین نقش سیاستگذاران کلیدی است؛ چه هنگام تصمیمگیری سیاسی برای بازگرداندن ثبات اینترنت و چه در تدوین بستههای حمایتی مالی که به حفظ نیروی انسانی متخصص کمک کند.
نگرانکنندهترین بخش ماجرا، احتمال آغاز موج تعدیل نیرو و کاهش کیفیت خدمات است. شرکتهای کوچک و متوسط مراکز داده که حاشیه مالی اندکی دارند، نخستین قربانیان خواهند بود. وقتی خدمات افت کند، اعتماد بازار سقوط میکند و بازسازی آن دشوار است. آیا میتوانیم خطر تعطیلی گسترده را نادیده بگیریم؟ بیشک نه.
این بحران همچنین فرصتی برای بازنگری در مدلهای کسبوکار است: قراردادهای شفافتر با مشتریان، طرحهای بیمهمحور برای جبران خسارت کاربران، و رابطه نزدیکتر میان تنظیمگران و بخش خصوصی. اما بدون مداخله فوری و هدفمند از سوی دولت، این تغییرات تنها بخشی از راهحل خواهند بود.
اگر تصویری از آینده بخواهیم: ادامه قطعیها میتواند به کاهش تعداد بازیگران بازار، افت کیفیت خدمات ابری و در نهایت به آسیبپذیری بیشتر زیرساختهای دیجیتال کشور منجر شود. حالا سوال این است؛ چه کسانی مسئول حفاظت از این لایه حیاتی اقتصاد دیجیتال خواهند بود؟
