گوشیتان همین حالا هم دارد چیزهایی را ثبت میکند که شاید هرگز به ذهنتان نرسیده باشد؛ نه با آن حس «جاسوسی» که آدم را عصبی میکند، بلکه بیشتر شبیه یک دستیار ساکت که پشت صحنه حواسش به اوضاع هست. ردیابی در دنیای دیجیتال بدنام است و حق هم دارد؛ وقتی پای حریم خصوصی وسط باشد، هیچکس با خیال راحت امضا نمیدهد. با این حال، بعضی از همین ردیابیها اگر درست فهمیده شوند، بیشتر از آنکه ترسناک باشند، کاربردیاند.
خصوصاً در اندروید. چون موبایل، نزدیکترین دستگاه به زندگی روزمره ماست: توی جیب، روی میز، کنار تخت. طبیعی است که حساسیت ما روی ردیابی در گوشی بیشتر از هر جای دیگری باشد. اما همه ردیابیها برای فروش داده یا تبلیغات نیستند؛ بعضیهایشان برای نظم دادن به خودِ گوشیاند، بعضی هم برای اینکه شما بعداً از خودتان بپرسید «چطور یادم رفت؟» و یک راه برگشت داشته باشید.
یکی از کمسروصداترین کارهایی که اندروید انجام میدهد، زیر نظر گرفتن اپهایی است که مدتی به آنها سر نمیزنید. همهمان این سناریو را میشناسیم: یک اپ را برای یک کار کوتاه نصب میکنید، کارتان که راه افتاد میماند گوشه گوشی و ماهها خاک میخورد. همینجا اندروید وارد میشود و بدون اینکه هر روز به شما هشدار بدهد، اپهای بلااستفاده را عملاً به خواب میبرد تا هم باتری کمتر مصرف شود، هم سرویسها بیجهت پسزمینه را شلوغ نکنند.
اگر چند ماه از یک برنامه استفاده نکنید، اندروید معمولاً مجوزهایی را که قبلاً به آن داده بودید پس میگیرد؛ کاری که از نظر امنیتی اتفاق کوچکی نیست. اعلانهای آن اپ هم متوقف میشود تا نه مزاحم شما باشد و نه انرژی گوشی را ببلعد. حتی دادههای کشِ قدیمی هم ممکن است خودکار پاک شوند تا فضای ذخیرهسازی بیدلیل اشغال نشود. فهرست این برنامههای «خوابیده» را میتوانید در تنظیمات اندروید پیدا کنید و اگر خواستید، با خارج کردن اپ از فهرست یا فقط با باز کردنش، دوباره بیدارش کنید. البته این به معنی پایان نظارت نیست؛ اندروید همچنان رفتار اپها را رصد میکند تا دوباره اگر مدتی کنار گذاشته شدند، همین چرخه را تکرار کند.
ردیابی بعدی از آنهایی است که بیشتر حس «فناوری واقعی» میدهد: حرکت. تقریباً هر گوشی اندرویدی مدرن چند حسگر دارد که بهطور دائم تغییرات حرکتی را میخوانند؛ شتابسنج و ژیروسکوپ دو بازیگر اصلی این نمایشاند. همینها هستند که میفهمند گوشی را چرخاندهاید، در حال راه رفتنید یا دستگاه تکانهای پیوسته دارد. در بعضی مدلها مثل گوشیهای سری گلکسی سامسونگ، شتابسنج همان قطعهای است که بیسروصدا قدمها را میشمارد؛ همان عددی که شبها به خودتان نشان میدهد امروز چقدر «تحرک» داشتهاید.
این حسگرها فقط برای شمارش قدم نیستند. قابلیتهایی مثل Extend Unlock (باز ماندن قفل در شرایط مشخص) میتوانند از تشخیص «روی بدن بودن» کمک بگیرند؛ یعنی گوشی با تشخیص حرکت مداوم، تا وقتی دستگاه در حال حرکت است، قفل را باز نگه میدارد. روی کاغذ، خیلی جذاب است. در عمل اما همه با آن راحت نیستند؛ چون همیشه هم تشخیص مالک واقعی از یک فرد دیگر بیخطا نیست.
اما وقتی پای مکان وسط میآید، داستان کمی جدیتر میشود. GPS و دادههای شبکه، آرام و پیوسته تاریخچهای از رفتوآمد شما میسازند؛ و اگر از Google Maps استفاده کنید، قابلیت Timeline دقیقاً همین را برایتان قابل دیدن میکند: چه جاهایی رفتهاید، چه ساعتی، و حتی مسیرهایی که احتمالاً طی کردهاید. نکته جالب اینجاست که همین حسگرهای حرکتی در کنار موقعیت مکانی کمک میکنند گوشی حدس بزند آن مسیر را پیاده رفتهاید یا با خودرو. ترکیبی از دادهها که در ظاهر ساده است، اما پشتش کلی محاسبه و همپوشانی قرار دارد.
برای کسی که اهل مرور خاطرههاست یا مدام دنبال رسید و زمانبندی و مسیر میگردد، Timeline میتواند مثل دفترچه یادداشتِ خودکار باشد. البته به شرطی که بدانید کجا روشن است، چه چیزی ذخیره میشود و چطور میتوان آن را مدیریت یا پاک کرد.
ردیابی پنهان دیگری هم هست که خیلیها دیر کشفش میکنند: تاریخچه اعلانها. کافی است یک اعلان را اشتباهی پاک کنید تا تازه بفهمید چه چیزی از دستتان رفته؛ پیام مهم، کد ورود، یادآوری جلسه، یا حتی یک تخفیف که همان لحظه میارزید. اندروید قابلیتی دارد که اعلانهای دریافتی ۲۴ ساعت اخیر را نگه میدارد و به شما اجازه میدهد اعلانهایی را که اتفاقی dismiss کردهاید دوباره ببینید.
این گزینه معمولاً در Settings قرار دارد، اما بسته به پوسته اندروید (مثلاً سامسونگ، شیائومی، وانپلاس و غیره) ممکن است کمی پنهان باشد. سادهترین راه این است که داخل تنظیمات، در نوار جستوجو عبارت Notification history را تایپ کنید. اگر گوشیتان اندروید ۱۱ یا جدیدتر داشته باشد، معمولاً این گزینه را میبینید و میتوانید آن را فعال کنید (گاهی پیشفرض خاموش است).
همین یک قابلیت، بهطرز عجیبی «فرصت دوباره» میدهد. نه فقط برای پیامها؛ حتی برای اعلانهای خرید و تخفیف هم. خیلیها تجربه کردهاند که یک اعلان لحظهای از یک فروشگاه آنلاین را از دست دادهاند و بعداً دیگر پیدا نکردهاند. تاریخچه اعلانها دقیقاً برای همین موقعهاست: یک صفحه ساده که میگوید در این ۲۴ ساعت چه چیزی آمده و چه چیزی از زیر دستتان دررفته است.
با همه اینها، یک خط قرمز هست که نباید محوِ جذابیت تکنولوژیاش شد: همه ردیابیها ارزش اعتماد ندارند. ویژگیهای داخلی اندروید، حداقل شفافتر و قابل کنترلترند، اما وقتی کار را میسپارید دست اپهای متفرقه و ناشناسِ «ردیاب حرکت» یا «مدیریت اعلانها»، ریسک بالا میرود. اگر قرار است از ردیابی به نفع خودتان استفاده کنید، بهتر است از ابزارهای خود سیستمعامل و سرویسهای معتبر بهره ببرید و برای هر مجوزی که میدهید، یک بار از خودتان بپرسید: این اپ واقعاً چرا باید این دسترسی را داشته باشد؟
