در دادگاهی که پای سلامت روان نوجوانها وسط است، مارک زاکربرگ یک برگ تازه رو کرده: میگوید همان سالها سراغ تیم کوک رفته تا درباره «رفاه نوجوانان و کودکان» حرف بزند. عجیب نیست؟ مدیرعامل شرکتی که شبکه اجتماعی ندارد، حالا در روایت دفاعی مدیرعامل متا نقش پیدا کرده است.
پرونده در لسآنجلس جریان دارد و شاکی اصلی، دختر ۱۹سالهای است که ادعا میکند استفاده از شبکههای اجتماعی او را به خودآزاری و افکار خودکشی رسانده. ماجرا فقط یک شکایت شخصی نیست؛ خیلیها آن را «پرونده آزمایشی» میبینند، چون نتیجهاش میتواند روی نحوه برخورد با پلتفرمها، احراز سن کاربران و حتی طراحی قابلیتهای بحثبرانگیز مثل فیلترهای زیبایی اثر بگذارد.
این نوجوان و مادرش ابتدا متا، یوتیوب، اسنپ و تیکتاک را همزمان هدف گرفته بودند؛ اما اسنپ و تیکتاک بیرون از دادگاه توافق کردند و پرونده فعلاً برای برخی بازیگران اصلی ادامه دارد. همانجا هم یکی از محورهای جدی پرونده دوباره پررنگ شده: احراز سن. موضوعی که متا در سالهای گذشته بارها تلاش کرده از زیر بارش در برود و توپ را به زمین اپل و گوگل بیندازد؛ یعنی بگوید این پلتفرمهای صاحب سیستمعامل و فروشگاه اپ هستند که باید سن را کنترل کنند، نه خود اپلیکیشنها.
به گزارش CNBC، تیم دفاعی متا در جلسههای اخیر مدارکی ارائه کرده تا نشان دهد زاکربرگ «پیشدستانه» دنبال محافظت از نوجوانها در اینستاگرام بوده است. یکی از نمونهها ایمیلی است که زاکربرگ میگوید فوریه ۲۰۱۸ برای تیم کوک فرستاده تا درباره «wellbeing» یا همان سلامت و رفاه نوجوانان گفتوگو کنند. خودش در دادگاه گفته: «فکر میکردم فرصتهایی هست که شرکت ما و اپل میتوانیم انجام بدهیم و میخواستم با تیم دربارهاش صحبت کنم.»
فعلاً روشن نیست آن گفتوگو واقعاً انجام شده یا نه. اما یک نکته تاریخی روی میز است: مارس ۲۰۱۸، تیم کوک در فضای عمومی با رویکرد متا نسبت به حریم خصوصی مخالفت کرد. آن زمان حتی گزارشهایی منتشر شد که زاکربرگ از این موضعگیری «بشدت عصبانی» شده و به کارکنانش گفته آیفون را کنار بگذارند و اندروید بگیرند؛ ادعایی که بعدتر تکذیب شد، اما در حافظه رسانهای ماند.
با این حال، در روایت متا، همان ایمیل به اپل حالا تبدیل شده به شاهدی برای این ادعا که زاکربرگ دغدغه کاربران کمسنوسال را داشته است؛ روایتی که بیاختیار یاد تلاشهای قبلی متا میاندازد: همان زمانهایی که وقتی فشار درباره امنیت کودکان بالا میگرفت، شرکت ترجیح میداد مسئولیت را به سازندگان سیستمعامل پاس بدهد.
دادگاه سراغ سیاست حداقل سن اینستاگرام هم رفته؛ همان عدد معروف ۱۳ سال. زاکربرگ گفته اینستاگرام هنگام ثبتنام این محدودیت را واضح اعلام میکند، اما همزمان پذیرفته که کودکان کمسنتر هم به سرویس دسترسی پیدا میکنند. همینجا وکیل شاکی با یک سؤال تیز وسط حرف آمده: «واقعاً انتظار دارید یک بچه ۹ساله ریزنوشتهها را بخواند؟ این مبنای شماست که زیر قسم میگویید کودکان زیر ۱۳ سال اجازه ندارند؟»
پرونده فقط درباره عدد سن نیست؛ درباره اثرات شبکههای اجتماعی بر روان هم هست. زاکربرگ در پاسخ به پژوهشهایی که میگویند شبکههای اجتماعی میتوانند به سلامت روان آسیب بزنند، گفته متا با ذینفعان نامشخصی درباره فیلترهای زیبایی اینستاگرام مشورت کرده و موضوع را با تیمش به بحث گذاشته است.
اما ضربه اصلی وقتی بود که وکیل شاکی پیامهایی را نشان داد که طبق آنها زاکربرگ محدودیت روی فیلترهای زیبایی را برداشته، چون آن را «پدرسالارانه» دانسته است. پاسخ زاکربرگ هم کمحاشیه نبود: «به نظر چیزی شبیه حرفی است که من میزنم و حسی است که دارم. حس میکند کمی زورگوست.» بعد اضافه کرده که واقعاً میخواهد طرفِ توانایی افراد برای ابراز خودشان را بگیرد.
محاکمه قرار است تا مارس ۲۰۲۶ ادامه پیدا کند؛ یعنی داستانی طولانی، با پیامدهایی که میتواند از دیوارهای همین دادگاه بیرون بزند و به سیاستگذاریهای بزرگتر برسد. در همین جلسه اخیر، قاضی کارولین بی. کول هم هشدار داده هر کسی با عینکهای هوشمند متا از روند دادگاه فیلمبرداری کند، با حکم توهین به دادگاه روبهرو خواهد شد. تکنولوژی تا قلب دادگاه آمده؛ سؤال این است که دادگاه در نهایت، تکنولوژی را وادار به چه تغییری میکند؟
