شبانهروز گذشته یک هشدار ساده اما نگرانکننده، مثل صدای زنگ هشدار بلند شد: اگر پول نرسد، خدمات کاهش مییابد. این جمله را لورا کانینگهام، رئیس بنیاد OTF، به بلومبرگ گفت؛ جملهای که پشت آن رقمها و کاربرانی قرار دارند که با قطعی یا کندی اینترنت، روزها و هفتهها دسترسیشان مختل شده است.
در ایران تقاضا برای ابزارهای عبور از فیلترینگ ظرف چند هفته از حدود ۷٫۵ میلیون کاربر به نزدیک ۲۵ میلیون نفر جهش کرده است. جهشی ناگهانی که نیاز به مقیاسپذیری و پهنای باند و سرورهای بیشتر را تحمیل میکند. بنیاد OTF، یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در آمریکا، تامین بسیاری از این منابع حیاتی را بر عهده دارد؛ از سرورهای ویپیان گرفته تا ابزارهای متنباز مانند Tor و Psiphon و حمایت از پژوهشگران حقوق دیجیتال.
اما مشکل کجاست؟ مکانیسم معمول تامین مالی چنین برنامههایی از این قرار است که وزارت خارجه آمریکا بودجه را به آژانس رسانههای جهانی ایالات متحده (USAGM) میدهد و سپس USAGM آن را به OTF تخصیص میدهد. این روند معمولا چند هفته طول نمیکشد؛ اما حالا به خاطر اختلافات داخلی، همین کانال ساده به یک گلوگاه تبدیل شده است.
مسیر پول، بنبست سیاسی
براساس نامههایی که به بلومبرگ رسیده، اختلاف میان USAGM، وزارت خارجه و برخی سناتورها مانع از صدور اجازه برای تخصیص ۱۰ میلیون دلار شده است. ۱۰ میلیون دلار به چشم OTF عددی استراتژیک است؛ پولی که برای پاسخ به افزایش ناگهانی کاربران لازم است. نبود این بودجه یعنی کاهش توان سرویسدهی. یعنی صفهای انتظار طولانیتر، سرورهایی که پر میشوند و در مواردی، توقف ارائه سرویس به کاربران جدید.
تصور کنید میلیونها نفر در کشوری که دسترسی به اطلاعات محدود شده، ناگهان برای دریافت اخبار، تماس با خانواده و دسترسی به منابع آموزشی به ابزارهایی متکی شوند که حالا قرار است کوچکتر یا کندتر شوند. این فقط یک مسأله فنی نیست؛ مسألهای انسانی است که با حقوق دیجیتال، آزادی اطلاعات و امنیت فردی تلاقی میکند.
کشمکشهای سیاسی داخلی در آمریکا، اگر حل نشود، میتواند روی معادلات میدانی اینترنت در کشورهای دارای محدودیت تأثیر بگذارد. سازمانهایی مانند OTF اغلب نقش «شریانِ حیاتی» را برای ابزارهای متنباز ایفا میکنند؛ ابزارهایی که بدون حمایت مالی، برای مقیاسپذیری و پاسخگویی به تقاضای بالا مشکل پیدا میکنند.
سوال این است: آیا سیاستگذاران میتوانند سریعاً راهی برای عبور از بنبست پیدا کنند؟ یا اینکه کاربران ایرانی باید آماده تجربهای محدودتر و کندتر در دسترسی به ابزارهای عبوری شوند؟ پاسخ تا حد زیادی به تصمیمهای هفتههای پیش رو وابسته است.
یک نکته روشن است: در دنیای امروز، دسترسی به اینترنت تنها یک راحتی لوکس نیست؛ ابزاری حیاتی برای اطلاعرسانی، ارتباط و فعالیت مدنی به شمار میآید. سیاستها و تخصیصهای بودجهای که امروز اتخاذ میشوند، فردا تأثیر مشخص و ملموسی روی زندگی میلیونها نفر خواهند داشت.
