صدای هشدار از راهور به گوش میرسد: امسال نوروز شرایط متفاوتی خواهد داشت. نه فقط پیامهای تکراری، بلکه اجرای جدیتر مقررات و افزایش نرخ جریمهها برای تخلفات حادثهساز. پلیس راه فراجا اعلام کرده از ۲۰ اسفند تا ۲۰ فروردین، با رانندگان پرخطر برخوردی سختگیرانه در پیش گرفته میشود؛ دورهای که هر اشتباه میتواند جان آدمها را بگیرد.
سرهنگ احمد کرمی اسد، رئیس پلیس راه، نکات روشنی مطرح کرده است: سرعت غیرمجاز، سبقت غیرمجاز، حرکت با دنده عقب در بزرگراهها، توقفهای غیرایمن در حاشیه راهها و سایر رفتارهای حادثهساز در صدر فهرست قرار دارند. خودروهایی که بیش از ۵۰ کیلومتر در ساعت بالاتر از حد مجاز حرکت کنند، متوقف شده و به مراجع قضایی معرفی میشوند. سختگیری تنها حکم نیست؛ هدف کاهش تلفات است.
آمارها هم تکاندهندهاند. در نوروز سال گذشته ۹۴۰ نفر در محورهای برونشهری جان خود را از دست دادند؛ افزایش ۱۰۱ نفری نسبت به سال قبل و رشد ۱۲ درصدی. ده استان کشور حدود ۵۶ درصد از کل جانباختگان را به خود اختصاص دادهاند؛ یعنی تمرکز خطر در مناطق خاص وجود دارد و باید برنامهریزی محلی هم تقویت شود.
چه چیزی باعث این تصادفات میشود؟ پرسشی ساده اما جوابش تلخ است: بیتوجهی. حدود ۴۳ درصد از تصادفات مرگبار به دلیل عدم توجه به جلو رخ داده است؛ استفاده از تلفن همراه، خستگی، حواسپرتی؛ مثل زمانی که چشم و دست در همانلحظه مالِ دو کار میشوند و هیچیک درست انجام نمیشود. تغییر مسیر ناگهانی، هرچند کمتر (حدود ۴ درصد)، باز هم میتواند فاجعهساز باشد.
تحلیل نوع وسایل نقلیه هم روشنگر است: خودروهای سواری با سهم ۷۳ درصد بیشترین نقش را در تصادفات منجر به فوت داشتهاند و پس از آن موتورسیکلتها با ۱۲ درصد قرار دارند. از سوی دیگر، ۲۵ درصد تصادفات مرگبار ناشی از واژگونی یا خروج از جاده است و ۶۵ درصد حوادث در محدوده ۳۰ کیلومتری شهرها اتفاق میافتد؛ یعنی خطر اغلب درست در آغاز سفر کمدقت پنهان است.
آیا افزایش تردد تنها عامل است؟ بخشی از پاسخ مثبت است. امسال با افزایش حدود چهار درصدی تعداد خودروها، تقریباً یک میلیون و دویست هزار وسیله نقلیه تازه وارد شبکه شد؛ معادل ریسک ترافیکی بیشتر و نیاز به مدیریت هوشمندتر. روزهای حادثهخیز هم پیشبینی شدهاند: یازدهم و پانزدهم فروردین جزو پرخطرترین روزها بودند و سه روز نخست و سه روز پایانی طرح نوروزی همیشه اهمیت ویژهای دارند.
پلیس راهور اما فقط ارقام مطرح نکرده؛ مجموعهای از اقدامات هم اعلام شده است: توسعه ایستگاههای سلامت بینراهی، استقرار تیمهای کنترل سرعت با تجهیزات لیزری و راداری، فعالیت شبانهروزی تیمهای کنترل سلامت رانندگان و پایش پیامکی رانندگان پرخطر. همه اینها یعنی حضور محسوس و سیستماتیکتر نیروها در جادهها.
توصیهها ساده اما کاربردیاند. قبل از حرکت، سلامت فنی خودرو را بررسی کنید؛ لاستیک، ترمز و سیستم روشنایی را دستکم نگیرید. در ساعات اوج تردد بهویژه بین ساعت ۱۲ تا ۲۰ با احتیاط بیشتری رانندگی کنید. تلفن همراه را کنار بگذارید و اگر خستهاید، مکث کنید؛ یک چرت کوتاه میتواند از مرگ جلوگیری کند. برنامهریزی برای آغاز و پایان سفر، زمانبندی منظم و پرهیز از عجله، رفتارهایی است کمهزینه اما مؤثر.
نکتهای که نباید از آن غافل شد، تمرکز بر محدودههای نزدیک به شهرهاست. وقتی آمار میگوید بیشترین حوادث در ۳۰ کیلومتری شهرها رخ میدهد، طبیعی است که رانندگان با دقت بیشتری در این بازه حرکت کنند. عجله برای رسیدن به مقصد اول یا پایان سفر اغلب عامل اشتباهات جبرانناپذیر است.
پلیس همچنین تأکید کرده که کاهش تلفات نیازمند اجرای منظم قوانین و همکاری تمامی دستگاههاست؛ از مدیریت راهها تا امداد فوری و اطلاعرسانی به موقع. اگر بخواهیم تصویر سادهای بسازیم: قوانین مانند چراغ راهنما هستند و رفتار راننده، موتور حرکت؛ هر دو باید هماهنگ شوند تا مقصد سالم بماند.
سال جدید فرصتی است برای بازنگری عادات رانندگی. آیا میخواهیم آمار تلفات تکرار شود یا با کمی دقت و برنامهریزی، نوروزی امنتر بسازیم؟ انتخاب با هر یک از ماست.