آسمان خاورمیانه این روزها شلوغتر از هر زمان دیگری در تاریخ معاصر است. اگر به رادارهای هوانوردی و دادههای منابع باز (OSINT) نگاهی بیندازید، متوجه ترافیک سنگینی از هواپیماهای نظامی ایالات متحده میشوید که در پایگاههای مختلف از بریتانیا تا قطر، اردن و عربستان مستقر شدهاند. ما درباره یک جابجایی لجستیکی ساده صحبت نمیکنیم؛ ما در حال تماشای استقرار بیش از ۲۵۰ هواپیمای ترابری سنگین (مانند C-5 و C-17) و ۲۰۰ تا ۲۵۰ فروند از پیشرفتهترین جنگندهها و پلتفرمهای جاسوسی جهان هستیم.
این حجم از دارایی هوایی (مجموعاً بیش از ۵۰۰ فروند)، فراتر از توان کل نیروی هوایی بسیاری از قدرتهای جهانی است. اما نکته جالب و استراتژیک اینجاست: پنتاگون بخش بزرگی از این جابجاییها را با «ترنسپاندرهای روشن» انجام داده است! یعنی آنها عمداً میخواهند دنیا (و البته رقبای منطقهای) این تجمع عظیم را ببینند. این شفافیت عمدی، بخشی از یک «جنگ روانی و بازدارندگی» است، در حالی که تجهیزات بسیار حساستر و طبقهبندیشده احتمالا با ترنسپاندرهای خاموش و در سایه جابجا شدهاند.
اما اگر این ماشین جنگی عظیم دستور حمله دریافت کند، عملیات چگونه آغاز میشود؟ در این مقاله از آیتیرسان، دکترین تهاجم هوایی چندمرحلهای آمریکا را بر اساس دقیقترین دادههای نظامی کالبدشکافی میکنیم. با ما همراه باشید تا ببینید چگونه ترکیبی از موشکهای کروز، جنگ الکترونیک و هوش مصنوعی، این خیال را در ذهنش میپرواند که آسمان را به تسخیر خود در بیاورد. البته لازم به ذکر است که این پیشبینی، صرفا یک تئوری نظامی بوده و هدف، آشنا کردن مخاطب با این نوع از جنگ مرحلهای از سوی مهاجم است.
موج اول: فلجسازی پدافندی و عملیات «دست آهنین» (SEAD)
در دکترین نظامی مدرن، هیچ جنگندهای پیش از «کور کردن» رادارهای رقیب وارد منطقه خطر نمیشود. هدف موج اول، ایجاد کوری راداری و شکستن سلسلهمراتب فرماندهی (IADS) است.
۱. باران تاماهاکها: پیش از پرواز هر جنگندهای، زیردریاییها و ناوشکنهای آمریکایی (از جمله ناوگروه آبراهام لینکلن) بارانی از ۴۵۰ تا ۶۰۰ فروند موشک کروز تاماهاک را شلیک میکنند. هدف این موشکها، انهدام فیزیکی آشیانههای پروازی، ورودی شهرهای موشکی زیرزمینی و گرههای ارتباطی اصلی است.
۲. راسوهای وحشی وارد میشوند (F-16 Wild Weasel): قهرمانان اصلی فاز اول، ۲۴ فروند جنگنده تخصصی F-16 CJ Block 50/52 ملقب به «راسوهای وحشی» هستند. برخلاف جنگندههای پنهانکار که از رادار فرار میکنند، راسوهای وحشی عمداً خود را در معرض دید رادار قرار میدهند تا پدافندها مجبور به واکنش شوند! آنها با تاکتیک «تثلیث» (شلیک گروهی ۳ فروندی) پرواز میکنند. به محض اینکه رادار برای اسکن آسمان روشن شود، این جنگندهها موشکهای ضدتشعشع HARM را شلیک میکنند که دقیقاً امواج رادار را تعقیب کرده و منبع آن را از بین میبرد.
۳. بچه گربه خشمگین (Angry Kitten) و مرگِ تاکتیک شلیک-و-فرار: یکی از جذابترین تکنولوژیهای حاضر در منطقه، غلاف جنگ الکترونیک شناختی Angry Kitten است. این سیستم با استفاده از هوش مصنوعی، فرکانسهای رادارهای ناشناخته را در لحظه آنالیز کرده و پادزهر آن (نویز و اسپوفینگ) را تولید میکند تا صفحه رادارها پر از صدها جنگنده خیالی (اهداف کاذب) شود. همچنین، آمریکا موشکهای نسل جدید SiAW را به میدان آورده است. در گذشته، پدافندها با خاموش کردن رادار خود پس از شلیک (تاکتیک شلیک و فرار)، از دست موشکهای ضد رادار فرار میکردند. اما موشک SiAW دارای رادار موج میلیمتری داخلی است؛ یعنی حتی اگر رادار خاموش شود یا حرکت کند، موشک منطقه را اسکن کرده و لانچر موشک را از روی شکل فیزیکیاش پیدا و احتمالا منهدم میکند!
موج دوم: تاریکی مطلق و قطع زنجیره فرماندهی
تصور کنید که موج اول موفقیت آمیز بوده و احتمالا پدافندها کور شدهاند، اما هنوز لانچرهای موشک بالستیک در جادههای کوهستانی در حال جابجایی هستند. راهکار احتمالی آمریکا چیست؟ ایجاد تاریکی مطلق!
حملات سایبری پیشرفته برای قطع شبکههای برق سراسری انجام میشود. هدف این کار خاموش کردن رادارهای نظامی نیست (چون آنها ژنراتور مستقل دارند)، بلکه هدف فلجسازی لجستیک است. در تاریکی مطلق شهرها و جادهها، جابجایی لانچرهای غولپیکر موشکی بدون ایجاد تصادف یا جلب توجه غیرممکن میشود. ارتباطات رادیویی معمولی مختل شده و زنجیره فرماندهی به مشکل میخورند. در این تاریکی مطلق، خلبانان آمریکایی که مجهز به پیشرفتهترین سیستمهای دید در شب (Night Vision) و دوربینهای فروسرخ هستند، لانچرهای گیر افتاده در جادهها را شکار میکنند.
موج سوم: مهندسی ارتباطات؛ مترجمان در ارتفاع ۱۸ کیلومتری
یکی از بزرگترین چالشهای نبرد مدرن، ناتوانی جنگندههای نسل ۵ (مثل F-35) در صحبت کردن با جنگندههای نسل ۴ (مثل F-15) است! زبان دیجیتال آنها متفاوت است. اگر این ارتباط برقرار نشود، ناوگان ۵۰۰ فروندی آمریکا به جزایری جدا افتاده تبدیل میشود.
برای حل این مشکل، آمریکا یک شبکه ارتباطی جدید در آسمان ایجاد کرده است:
-
E-3 Sentry (آواکس): چشم بینای میدان نبرد که از فاصله ۶۵۰ کیلومتری هر پرندهای را رصد میکند و مانع از شلیک به نیروهای خودی میشود.
-
مترجمان آسمانی (E-11B و U-2): هواپیمای E-11B در ارتفاع استراتژیک ۱۸ کیلومتری (لبه فضا) پرواز میکند. این ارتفاع باعث میشود امواج رادیویی به کوهها برخورد نکنند. این هواپیما نقش یک مودم غولپیکر را بازی میکند و دادههای پیچیده F-35 را ترجمه کرده و به بمبافکنهای F-15E میفرستد تا آنها دقیقاً بدانند بمبهای سنگرشکن خود را کجا رها کنند. پهپاد U-2 نیز همین وظیفه را برای ارتباط بین F-22 و F-35 بر عهده دارد.
موج چهارم: برتری هوایی و ضربات دقیق (Precision Strike)
با پاکسازی آسمان و برقراری ارتباطات، نیروی اصلی وارد عمل میشود:
-
رهبر ارکستر (F-35 Lightning II): این جنگندههای پنهانکار با رادارهای SAR خود، لانچرهای متحرک و حتی شلیک موشکهای بالستیک را در همان ثانیههای اول کشف کرده و مختصات آنها را به سامانههای پدافندی پاتریوت و تاد (THAAD) مخابره میکنند. تنها ۴ فروند F-35 میتوانند مساحتی معادل ۲۰۰ کیلومتر مربع را به صورت لحظهای اسکن کنند!
-
شکارچیان سنگرها (F-15E Strike Eagle): این جنگندهها با توان حمل بار تسلیحاتی عظیم، قرار است تا وظیفه انهدام شهرهای موشکی زیرزمینی و تأسیسات هستهای را با بمبهای سنگین GBU بر عهده میگیرند.
-
رپتورهای قاتل (F-22): اف-۲۲ها که در حال حاضر در منطقه حضور دارند، وظیفه تضمین برتری هوایی مطلق و شکار پیشرفتهترین جنگندهها و سامانههای پدافندی (مانند S-300 و S-400) را بر عهده دارند.
موج پنجم: عملیات ویژه و اشباح در ارتفاع پایین
آمریکا میداند که همه اهداف با بمباران از بین نمیروند. برخی سایتهای حساس زیرزمینی نیازمند نفوذ فیزیکی هستند. اینجاست که پرنده عجیب MC-130J Commando II وارد میدان میشود. این هواپیما با استفاده از رادار تعقیب عوارض زمین، میتواند در تاریکی شب و در ارتفاع کمتر از ۲۰۰ متر (شبیه به یک موشک کروز) از لابهلای درهها و کوهها پرواز کند تا از دید رادارها پنهان بماند. مأموریت اصلی آن، هلیبرن مخفیانه نیروهای ویژه (مثل دلتا فورس) به عمق خاک برای خرابکاری (Sabotage) فیزیکی در تأسیسات حساس، یا ربودن تجهیزات کلیدی است.
همچنین برای تضمین امنیت ناوگان دریایی در برابر زیردریاییها، هواپیماهای گشت دریایی P-8 Poseidon با پرتاب بویههای صوتی (Sonobuoys) در آب، هرگونه تحرک زیرسطحی را رهگیری و نابود میکنند.
شریان حیاتی: بزرگترین ناوگان سوخترسان جهان
بدون بنزین، این ماشین جنگی در عرض چند ساعت سقوط میکند. با توجه به محدودیتهای ایجاد شده توسط برخی متحدان غربی آمریکا (مانند عدم اجازه بریتانیا برای استفاده از پایگاه دیگو گارسیا برای تهاجم)، آمریکا مجبور شده است ۱۰۹ فروند هواپیمای سوخترسان استراتژیک (KC-135 و KC-46) را به منطقه اعزام کند! این پمپ بنزینهای پرنده، شریان حیاتی عملیات هستند و به بمبافکنهای استراتژیک (مثل B-2 Spirit) اجازه میدهند مستقیم از خاک آمریکا بلند شده، هدف را در خاورمیانه بمباران کنند و بدون فرود آمدن، به خانه برگردند.
منتظر جرقه یا اهرم فشار؟
در میان این ناوگان عظیم، حضور یک هواپیمای خاص به نام RC-135W Constant Phoenix به شدت خودنمایی میکند. این هواپیما که به سنسورهای حرارتی و جذب ذرات جوی مجهز است، وظیفه دارد مکان دقیق رآکتورهای هستهای و هرگونه آزمایش یا نشت رادیواکتیو را رصد کند.
استقرار این پازل پیچیده از تکنولوژی—شامل ۶ فروند آواکس (که ۳۷ درصد کل توان عملیاتی آواکسهای آمریکاست)، ناوگان عظیم سوخترسان، جنگندههای پنهانکار و تیمهای جنگ الکترونیک—نشان میدهد که فاز «شناسایی و برنامهریزی» به پایان رسیده و نیروهای آمریکایی در وضعیت «آمادگی صد درصدی برای اجرا» قرار دارند.
اکنون تنها یک پرسش بزرگ باقی میماند: آیا این ماشین جنگی ۵۰۰ فروندی تنها یک ابزار روانی عظیم برای فشار حداکثری در پشت میز دیپلماسی است؟ یا جهان در انتظار جرقهای است که این ارکستر ویرانگر را به صدا درآورد؟ پاسخ این سوال، در روزهای ملتهب آینده خاورمیانه نهفته است.
از طرفی، اینها تنها احتمالاتی است که برای مهاجم در نظر گرفته شده و به طور قطع، مدافع با پیشبینی این حرکات و همچنین رو کردن برخی از برگهای برنده، میتواند بخش زیادی از این نقشه را بر هم زده و چالش جدی برای این ناوگان بزرگ اما در معرض تهدید فراهم کند.
به هر سوی، بایستی امیدوار باشیم که هیچ جنگ ویرانگری اتفاق نیفتد و مطلب بالا، تنها یک پیشبینی فرضی بر اساس تئوریهای موجود در فناوریهای امروز است که صرفا جهت آگاهی سازی شما منتشر شد.
نظر شما درباره این آرایش نظامی چیست؟ سیستمهای پدافندی کلاسیک و البته نبرد نامتقارن و پهپادی، در کنار هزاران موشک آماده شلیک، در برابر این دکترین چقدر شانس برای مقاومت دارند؟ نظرات خود را با تحریریه آیتیرسان در میان بگذارید.
شرحی بسیار دقیق و منظم از بزرگترین و زیباترین عملیات نظامی جهان.