چند دقیقه گشتوگذار در شبکههای اجتماعی معمولاً بیضرر بهنظر میرسد، اما بسیاری از کاربران تجربه کردهاند که این چند دقیقه خیلی زود به ساعتها اسکرول بیپایان تبدیل میشود؛ اتفاقی که در نهایت نهتنها زمان، بلکه احساس رضایت و آرامش روانی را هم از بین میبرد.
پژوهش تازهای که در گزارش جهانی شادی (World Happiness Report) و توسط مرکز پژوهشهای رفاه دانشگاه آکسفورد منتشر شده، نشان میدهد میان استفاده بیشازحد از شبکههای اجتماعی و کاهش سطح سلامت روان و رضایت از زندگی، ارتباط مستقیمی وجود دارد. این تأثیر بهویژه در میان جوانان و دختران نوجوان در کشورهای غربی شدیدتر گزارش شده است.
شبکههای اجتماعی؛ اعتیاد جدید نسل جوان؟
بررسیهای انجامشده نشان میدهد سطح رفاه روانی افراد زیر ۲۵ سال در کشورهایی مانند United States، Canada، Australia و United Kingdom طی یک دهه اخیر کاهش محسوسی داشته؛ روندی که همزمان با رشد انفجاری شبکههای اجتماعی رخ داده است.
مایکل پلنت، از پژوهشگران این گزارش، میگوید استفاده محدود از شبکههای اجتماعی لزوماً مضر نیست و حتی میتواند باعث حفظ ارتباطات اجتماعی شود. اما هرچه زمان حضور کاربران در این پلتفرمها بیشتر میشود، تأثیر منفی آن بر سلامت روان نیز افزایش پیدا میکند.
او توضیح میدهد نسل جدید برخلاف نسلهای گذشته کمتر به مصرف سیگار یا الکل گرایش دارد، اما در مقابل، با نوع تازهای از وابستگی مواجه شده است؛ وابستگی به شبکههای اجتماعی و الگوریتمهایی که عمداً برای حفظ کاربران در چرخه بیپایان محتوا طراحی شدهاند.
اسکرول بیپایان و افزایش اضطراب
مطالعات مختلف نشان دادهاند اعتیاد به شبکههای اجتماعی و پدیده «doom-scrolling» یا همان دنبالکردن مداوم اخبار و محتوای منفی، میتواند اضطراب، استرس و احساس نارضایتی را در میان نوجوانان و جوانان افزایش دهد.
بسیاری از کاربران پس از ساعتها تماشای ویدیوها و تصاویر زندگی دیگران، احساس میکنند کیفیت زندگی خودشان پایینتر است؛ احساسی که بهمرور میتواند اعتمادبهنفس و آرامش ذهنی را تحتتأثیر قرار دهد.
آیا راهی برای کنترل این وابستگی وجود دارد؟
کارشناسان معتقدند حذف کامل شبکههای اجتماعی در دنیای امروز تقریباً غیرممکن است، اما کنترل زمان استفاده میتواند تأثیر قابلتوجهی بر سلامت روان داشته باشد.
استفاده از ابزارهای محدودکننده زمان در سیستمعاملهای Android و iOS یکی از راهکارهای پیشنهادی است. برخی کاربران حتی ترجیح میدهند رمز عبور این محدودیتها را در اختیار دوستان یا اعضای خانواده قرار دهند تا نتوانند بهراحتی آن را غیرفعال کنند.
همچنین استفاده از گوشیهای مینیمال و ساده که دسترسی محدودی به اپلیکیشنهای اعتیادآور دارند، در سالهای اخیر مورد توجه بخشی از کاربران قرار گرفته است.
متخصصان تأکید میکنند نخستین قدم، پذیرفتن وابستگی به شبکههای اجتماعی و آگاهی از تأثیر آن بر سلامت روان است؛ موضوعی که میتواند آغاز مسیر کنترل این عادت باشد.
