اختلالات گسترده در سامانههای موقعیتیابی ماهوارهای GPS/GNSS همچنان در بخشهایی از خاورمیانه ادامه دارد و بر اساس گزارش منابع تخصصی حوزه هوانوردی و دریانوردی، مسیرهای هوایی و دریایی در منطقه از خلیج فارس تا شرق مدیترانه تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفتهاند.
کارشناسان حوزه ناوبری این اختلالات را مرتبط با افزایش فعالیتهای جنگ الکترونیک در منطقه میدانند؛ فعالیتهایی که با هدف مقابله با تهدیدهایی مانند پهپادها، موشکها و سامانههای هدایت ماهوارهای انجام میشوند، اما در برخی موارد بر سامانههای غیرنظامی نیز اثر میگذارند.
کدام مناطق با اختلال GPS مواجه شدهاند؟
بر اساس دادههای منتشرشده از سوی منابع تخصصی پایش ناوبری، بخشهایی از خاورمیانه از جمله مناطق اطراف خلیج فارس، تنگه هرمز، جنوب ایران، امارات، عمان، قطر، عراق و بخشهایی از شرق مدیترانه در ساعات اخیر با کاهش کیفیت یا اختلال در دریافت سیگنالهای ماهوارهای مواجه بودهاند.
این اختلالات میتواند عملکرد سرویسهایی را که به موقعیتیابی دقیق وابسته هستند، تحت تأثیر قرار دهد؛ از جمله ناوبری هواپیماها، کشتیها، سامانههای لجستیکی و برخی خدمات مکانمحور.
Jamming و Spoofing؛ دو روش اصلی ایجاد اختلال
متخصصان دو نوع اصلی اختلال در سامانههای GPS را در منطقه شناسایی کردهاند:
- Jamming: در این روش با ارسال امواج مزاحم، سیگنالهای اصلی GPS تضعیف یا مختل میشوند و گیرندهها قادر به دریافت اطلاعات دقیق موقعیت نیستند.
- Spoofing: در این حالت، سیگنالهای جعلی به گیرندهها ارسال میشود که میتواند باعث نمایش موقعیت اشتباه و گمراهکننده شود.
برخلاف پارازیت ساده، حملات Spoofing میتوانند باعث شوند سامانههای ناوبری، موقعیت غیرواقعی را بهعنوان مکان صحیح نمایش دهند.
تأثیر اختلال GPS بر کشتیها
گزارشهای منتشرشده از سوی شرکتهای فعال در حوزه امنیت دریایی نشان میدهد که در روزهای اخیر تعداد زیادی از شناورها در سامانههای رهگیری با موقعیتهای نادرست ثبت شدهاند.
در برخی موارد، کشتیها در نقشههای ردیابی در نقاطی غیرواقعی یا حتی روی خشکی نمایش داده شدهاند؛ اتفاقی که یکی از نشانههای رایج بروز حملات Spoofing به شمار میرود.
تغییر روش ناوبری هواپیماها
در بخش هوانوردی نیز برخی منابع تخصصی اعلام کردهاند که خدمه پرواز در تعدادی از مسیرهای منطقهای مجبور شدهاند برای ادامه مسیر از روشهای جایگزین ناوبری و سامانههای پشتیبان استفاده کنند.
با این حال، تاکنون گزارشی رسمی درباره وقوع حادثه هوایی یا دریایی به دلیل این اختلالات منتشر نشده است.
ارتباط اختلالات GPS با تنشهای منطقهای
تحلیلگران معتقدند افزایش اختلالات GPS در خاورمیانه احتمالاً با تشدید فعالیتهای جنگ الکترونیک در منطقه ارتباط دارد. چنین اقداماتی معمولاً برای کاهش کارایی تجهیزات هدایتشونده ماهوارهای انجام میشود، اما دامنه اثر آن میتواند به کاربران غیرنظامی نیز برسد.
با وجود ادامه این وضعیت، تاکنون هیچ طرفی مسئولیت ایجاد این اختلالات را بر عهده نگرفته و گزارشی درباره بازگشت کامل سامانههای ناوبری به شرایط عادی منتشر نشده است.
کارشناسان هشدار میدهند تا زمانی که تنشهای منطقهای ادامه داشته باشد، احتمال تداوم اختلال در سرویسهای مبتنی بر GPS برای حوزههایی مانند هوانوردی، کشتیرانی و حملونقل هوشمند وجود خواهد داشت.
