صفحهای که فهرست دنبالکنندگانش ناگهان ناپدید میشود؛ همین تصویر ساده برای بسیاری از ما شاید فقط یک ایراد فنی باشد، اما از نگاه مسئولان امنیتی تبدیل به نشانهای از طراحی گستردهتری شد. سردار مجید خادمی، رئیس سازمان اطلاعات سپاه، میگوید رفتار متا در غیرفعالکردن نمایش فالوئر و فالوئینگ کاربران ایرانی در اینستاگرام، بخشی از تلاشی برای «مصونیتبخشی به شبکه داخلی آشوب» بوده است.
این جمله، کوتاه اما بار معنا دارد. چرا یک شرکت جهانی باید نمایش فهرست دنبالکنندگان را محدود کند؟ خادمی این اقدام را نه صرفاً یک تغییر محصول، بلکه حرکتی مرتبط با عملیات روانی و امنیتی دشمن دانسته است. او میگوید هدف دشمن ایجاد اختلال در زیست عادی مردم و ضربه زدن به اعتماد عمومی بوده است.
از نظر او، شبکههای اجتماعی در حادثههای دیماه به ابزاری در اختیار دشمن تبدیل شدند؛ نه فقط برای اطلاعرسانی یا تجمع، بلکه به عنوان بستری برای عملیات سایبری، خرابکاری زیرساختی و متهمسازی نظام به ناکارآمدی. چه چیزهایی در ذهن طراحان این حملات بود؟ پاسخ خادمی ساده نیست: طراحی هفت مرحلهای که یکی از مراحل آن حملات سایبری و مقابله با زیرساختهای خدماتی بود؛ حملاتی علیه سامانههای مالی، مخابراتی و دیگر خدماتی که اگر موفق میشدند، فشار بر زندگی روزمره مردم را چند برابر میکرد.
او تأکید میکند ضعف حکمرانی داده درون کشور علت اصلی بوده است. حکمرانی داده یعنی چه؟ یعنی داشتن قوانین، سازوکارها و زیرساختهایی که دادهها را محافظت کند و از سوءاستفاده دشمن جلوگیری کند. وقتی این ستونها ضعیف باشند، شبکههای اجتماعی به سلاح بدل میشوند.
در میان روایتها، نکات فنی هم مطرح شد: ایجاد اخلال در لایه ارتباطی مثل مزاحمت در تلفنهای همراه مسئولان و مردم، هک زیرساخت نهادهای خدماتی مانند صداوسیما، ارسال تصاویر جعلی از طریق گیرندههای تلویزیونی و حتی تولید صدا و تصویر مصنوعی با کمک هوش مصنوعی. تصویری که سردار خادمی از این مجموعه میسازد، شبیه یک پروژه «سورپرایز جنگ» است؛ ترکیبی از عملیات سایبری، اطلاعرسانی جعلی و اختلال زیرساختی.
پاسخ سازمان اطلاعات سپاه نیز روشن است: پیگیری برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات و مصونیتسازی لایههای مختلف فضای مجازی. این هدف، هم بعد فنی دارد و هم حکمرانی. طراحی شبکهای که دادههای حساس داخلی را در خود نگه دارد و از وابستگی به زیرساختهای خارجی بکاهد، از نظر او راه پیشگیری از تبدیل شدن فضای مجازی به ابزار دشمن است.
