تصور کنید دریایی از گیمرها که روزانه بهسرعت به هم نزدیک میشوند؛ جمعیتی که نه فقط برای سرگرمی، بلکه برای شکلدهی فرهنگ و اقتصاد آینده در حال حرکتاند. عباس صالحی این تصویر را در مراسم اختتامیه یازدهمین جشنواره بازیهای ویدیویی به زبان آورد و صنعت گیم را بیش از یک تفریح ساده نامید: فرصتی ملی با ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی فراوان.
آمارها گویا هستند. سه و چهار دهم میلیارد گیمر در جهان؛ رقمی که نشان میدهد بازیهای ویدیویی امروز به یک رسانه مهم تبدیل شدهاند. در ایران هم، بنیاد ملی بازیهای رایانهای پیمایشهایی انجام داده که بیش از ۲۹ میلیون نفر را بهعنوان مخاطب فعال بازیهای ویدیویی نشان میدهد. پرسش مهم این است: با چنین جمعیتی چه میتوان کرد؟
صالحی میگوید اتصال این جمعیت به یک صنعت رسانهای در زمان کوتاه، نشاندهنده نفوذ عمیق و ظرفیت بالای این حوزه است. چقدر ظرفیت؟ گردش مالی جهانی صنعت بازی در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۸۳ میلیارد دلار برآورد شده؛ عددی که این رسانه را در کنار بزرگترین صنایع رسانهای جهان قرار میدهد. آیا ایران میتواند سهمی بزرگتر از این کیک جهانی داشته باشد؟ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی معتقد است پاسخ مثبت است، به شرطی که یک بسته حمایتی جامع تدوین و اجرا شود.
بسته حمایتی و همافزایی نهادها
کلمه کلیدی این راهبرد، همافزایی است. صندوق فرهنگ، رسانهها، صدا و سیما، شهرداریها، نهادهای عمومی و بخش خصوصی — همه باید بهشیوهای هماهنگ کنار هم قرار بگیرند تا از ظرفیتها بهرهبرداری حداکثری شود. این طرحها تنها حمایت مالی نیستند؛ ایجاد زیرساختهای فناورانه، تسهیل قوانین نشر، آموزش نیروی انسانی و بازاریابی بینالمللی هم بخشهایی از بسته حمایتی پیشنهادیاند.
چرا تمرکز روی بازی مهم است؟ چون ماهیت مخاطبان تغییر کرده است. بازیهای ویدیویی دیگر مختص کودکان و نوجوانان نیستند؛ میانگین سنی بازیکنان در ایران از حدود ۱۶ سال در سال ۱۳۸۹ به ۲۹ سال رسیده، و در آمریکا میانگین سنی به ۳۵ سال نزدیک شده است. رسانهای چندنسلی. رسانهای که زنان و مردان را تقریباً به تساوی به خود جذب میکند (در سطح جهانی حدود ۵۵ درصد مرد و ۴۵ درصد زن).
این تحول یعنی چه؟ یعنی بازارهای جدید، محتوای متنوعتر، نیروی کار متخصص و محصولات فرهنگی که میتوانند صادرات فرهنگی و فناوری را همزمان پیش ببرند. بازیهای ویدیویی امروز پورتالی برای تلفیق پویانمایی، روایت، طراحی تجربه و فناوریهای نوینی مانند واقعیت مجازی هستند؛ پیوندی که صنایع دیگر کمتر توان ایجاد آن را دارند.
در متن صحبتهای صالحی، هم یک هشدار نهفته بود و هم یک امید: اگر فعلاً در منطقه پیشتاز هستیم، لازمه حفظ و تقویت این موقعیت برنامهریزی دقیق، سرمایهگذاری هدفمند و همکاری میانبخشی است. این فرآیند نه تنها به توسعه اقتصادی کمک میکند، بلکه میتواند صدا و روایت فرهنگی کشور را در فضای دیجیتال گسترش دهد.
پرسش نهایی دیگر این است که آیا ساختارهای تصمیمگیر کشور و اکوسیستم خصوصی میتوانند سرعت رشد این صنعت را همگام سازند؟ پاسخ در عمل مشخص خواهد شد؛ اما دستکم امروز یک نقشه راه مطرح شده و چشماندازها روشنتر از همیشهاند.