در دوره حدودا چهلروزهای که دسترسی عمومی به اینترنت بینالملل به سطحی بسیار محدود رسیده بود، بازار کوچک اما پرتقاضای فروش فیلترشکنهای پولی به یکی از فعالترین بخشهای اقتصاد غیررسمی تبدیل شد. بر اساس برآوردهای موجود، در این بازه زمانی بین ۱۴۰ تا ۳۵۰ هزار کاربر بهعنوان خریداران واقعی سرویسهای VPN شناسایی شدهاند؛ بازاری محدود که گردش مالی آن بین ۷۰۰ هزار تا ۵ میلیون دلار تخمین زده میشود. در همین مدت، دادههای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد تنها یک کانال فروش موفق شده بیش از ۲۰۳ هزار دلار درآمد کسب کند.
دادههای سامانه پایش ترافیک اینترنت نتبلاکس نشان میدهد همزمان با محدودیت دسترسی به اینترنت جهانی در کشور، سطح ترافیک بینالمللی به حدود یک درصد حالت عادی رسیده است. این کاهش شدید، عملا امکان استفاده گسترده از اینترنت جهانی را از بیشتر کاربران سلب کرد و الگوی دسترسی را به سمت گروههای محدود با دسترسی ویژه یا استفادهکنندگان از ابزارهای دور زدن فیلترینگ سوق داد.
با فرض وجود حدود ۷۰ میلیون کاربر اینترنت در کشور، این سطح دسترسی به معنای حضور تقریبی ۷۰۰ هزار کاربر در اینترنت بینالملل بوده است. با این حال تنها بخشی از آنان خریداران واقعی فیلترشکن بودهاند؛ برخی کاربران از دسترسیهای مجاز یا سرویسهای رایگان و اشتراکی بهره میبردند و گروه کوچکی نیز از اینترنت ماهوارهای استفاده کردهاند.
در همین دوره، تحت تأثیر افزایش تقاضا و کاهش عرضه، قیمت سرویسهای فیلترشکن نیز نوسان قابل توجهی داشت و معمولا بین ۵ تا ۱۵ دلار برای بستههای محدود گزارش شد. همین شرایط امکان شکلگیری بازاری کوچک اما پرگردش را ایجاد کرد.
یکی از نکات قابل توجه در دادههای منتشرشده توسط کاربران، بررسی تراکنشهای یک کیف پول رمزارزی مرتبط با یک کانال فروش فیلترشکن است. بر اساس این تحلیلها، این کانال در حدود ۴۰ روز بیش از ۲۰۳ هزار دلار درآمد ثبت کرده است. این رقم در گزارشهای رسمی تأیید نشده، اما از منظر حجم تراکنشها قابل بررسی است. با مقایسه این حجم درآمد با اندازه برآوردی کل بازار میتوان گفت این کانال احتمالاً یکی از بازیگران اصلی به شمار میرفته است؛ سهمی معادل حدود ۳۰ درصد در سناریوی حداقلی و حدود ۴ درصد در سناریوی حداکثری برای آن تخمین زده میشود.
رفتار این بازار، نشانههای مشخصی از یک «اقتصاد بحران» را دارد؛ بازاری که در آن دسترسی عمومی محدود بوده، تقاضا ماهیت اجباری پیدا کرده و تعداد کمی از ارائهدهندگان توانستهاند درآمد اصلی را در اختیار بگیرند. همزمان گزارشهایی نیز از افزایش کلاهبرداری، فروش سرویسهای غیرفعال و مشکلات مربوط به روشهای پرداخت غیرقابل بازگشت منتشر شده است.
در مجموع، دادههای موجود نشان میدهد بازار فروش فیلترشکن در این دوره کوتاه به یک اکوسیستم محدود اما با تمرکز مالی بالا تبدیل شده است؛ بازاری که در آن چند فروشنده اصلی توانستهاند سهم قابل توجهی از تقاضا را به خود اختصاص دهند و عملا نقش «هابهای اصلی» را در این اقتصاد زیرزمینی ایفا کنند.
