فرهنگستان زبان و ادب فارسی پس از سالها، بازنگری در معادل مصوب «هدفون» را آغاز کرده است. معاون گروه واژهگزینی این نهاد با اعلام اینکه واژه پیشین یعنی «دوگوشی» دیگر پاسخگوی تنوع محصولات جدید نیست، از عموم مردم دعوت کرده پیشنهادهای خود را برای جایگزینی مناسب ارائه دهند.
نسرین پرویزی در گفتوگو با خبرگزاریها توضیح داد: سالها قبل، واژه «دوگوشی» به عنوان معادل «هدفون» در مجموعه واژههای عمومی فرهنگستان تصویب شد. در آن دوران، هدفونها عمدتاً ساده و شامل دو گوشی بزرگ بودند که روی گوش قرار میگرفتند و تنوع چندانی نداشتند؛ از این رو «دوگوشی» انتخابی منطقی به نظر میرسید.
چرا «دوگوشی» دیگر کافی نیست؟
پرویزی افزود: اخیراً هنگام بررسی استانداردهای ترجمه با انواع گوناگونی از «دوگوشی» (هدفون) مواجه شدیم که نشان داد واژه مصوب پیشین در ترکیبهای جدید چندان کارآمد نیست. امروزه هدفونهایی با طراحیهای متفاوت روانه بازار شدهاند؛ برخی فقط روی یک گوش قرار میگیرند، گروهی درون گوش جای میشوند و دستهای دیگر به گردن آویزان میشوند. در چنین شرایطی، استفاده از واژههایی مانند «دوگوشی تکگوشی» یا «دوگوشی توگوشی» بسیار نامناسب و دور از ذوق زبانی به نظر میرسد.
به گفته معاون گروه واژهگزینی، حتی کاربران فارسیزبان نیز در عمل کمتر از واژه «هدفون» استفاده میکنند و معمولاً صفت نوع دستگاه را به کار میبرند؛ از جمله «توگوشی»، «روگوشی» یا «تکگوشی». همین مسئله نشان میدهد که نیاز به یک اسم عام و فراگیر برای همه انواع این ابزار شنیداری احساس میشود.
پیشنهادهای اولیه و دعوت از مردم
پرویزی تأکید کرد که فرهنگستان بازنگری این واژه را در دستور کار قرار داده و نظرات گروههای مختلف را جمعآوری میکند. فراخوان عمومی نیز در ویژهنامه «چشم و چراغ» منتشر شده است تا مخاطبان بتوانند پیشنهادهای خود را ارائه دهند.
تاکنون کارشناسان فرهنگستان واژههایی چند را مطرح کردهاند که هنوز قطعی نشدهاند. از جمله این پیشنهادها میتوان به «نیوشه» (برگرفته از «نیوشیدن» به معنای شنیدن)، «شنوه» و «آوایار» اشاره کرد. با این حال، هیچکدام هنوز به تصویب نهایی نرسیده و قرار است در جلسات آتی گروه واژهگزینی بررسی شوند.
فرهنگستان به دنبال چه واژهای است؟
معاون گروه واژهگزینی در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم پیشنهادهای خوبی از سوی مردم به فرهنگستان برسد؛ واژهای که هم برای نام کلی «هدفون» مناسب باشد، هم با ترکیبات مختلف (مانند نوع توگوشی یا روگوشی) همخوانی داشته باشد. همچنین بهتر است در این واژه جدید، بسامد واژه «گوش» کاهش یابد تا از حشو و تکرار پرهیز شود و ساختار واژگانی زیباتری پدید آید.
