گسترش محتوای پزشکی در شبکههای اجتماعی، در کنار مزایایی مانند افزایش آگاهی عمومی، نگرانیهایی درباره فعالیت افراد فاقد صلاحیت حرفهای ایجاد کرده است. یکی از اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس هشدار داده که ارائه توصیههای درمانی، تجویز دارو و تبلیغ درمانهای تضمینی توسط افراد غیرمتخصص میتواند سلامت بیماران را با خطر جدی مواجه کند.
حسین عبدلی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با اشاره به افزایش اظهارنظرهای پزشکی در فضای مجازی گفت شبکههای اجتماعی برای بسیاری از مردم به یکی از منابع اصلی دریافت اطلاعات درباره بیماری و درمان تبدیل شدهاند. به گفته او، نبود سازوکار مشخص برای شناسایی و احراز صلاحیت افرادی که در این حوزه فعالیت میکنند، میتواند زمینهساز آسیب به بیماران شود.
مرز آموزش پزشکی و درمان باید مشخص باشد
عبدلی معتقد است میان تولید محتوای آموزشی درباره سلامت و ورود مستقیم به فرایند درمان باید تفاوت روشنی وجود داشته باشد. به گفته او، ممکن است یک کاربر فعالیت خود را با بیان تجربه شخصی یا ارائه محتوای عمومی آغاز کند، اما زمانی که برای بیماری مشخص، دارو، رژیم درمانی یا روش مداخلهای پیشنهاد میدهد، فعالیت او وارد حوزه درمان میشود و باید تحت نظارت نظام سلامت قرار گیرد.
این نماینده مجلس تأکید کرد که ارائه توصیه درمانی بدون داشتن صلاحیت حرفهای میتواند به تصمیمهای اشتباه از سوی بیماران منجر شود؛ بهخصوص زمانی که این توصیهها با هدف جذب بیمار یا فروش خدمات درمانی ارائه شوند.
وعده درمان قطعی در فضای مجازی یک هشدار جدی است
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرحشده، تبلیغ عباراتی مانند «درمان قطعی»، «درمان تضمینی» و «بدون عارضه» در شبکههای اجتماعی است.
عبدلی با اشاره به این نوع تبلیغات گفت در پزشکی نمیتوان برای تمام بیماران با شرایط متفاوت، نتیجهای یکسان و قطعی را تضمین کرد. به همین دلیل، وعده بهبود صددرصدی یا بازگشت سریع سلامت باید برای کاربران نشانهای هشداردهنده باشد؛ بهویژه اگر فرد تبلیغکننده از بیماران بخواهد داروهای تجویزشده توسط پزشک را کنار بگذارند.
به گفته او، برخی سودجویان از نگرانی بیماران برای درآمدزایی استفاده میکنند. افرادی که از هزینههای بالای درمان، طولانیشدن بیماری یا نتیجه نگرفتن از روشهای قبلی خسته شدهاند، ممکن است بیشتر در معرض تأثیرپذیری از چنین تبلیغاتی قرار بگیرند.
تعداد دنبالکنندگان نشانه تخصص پزشکی نیست
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنین درباره اعتماد کاربران به صفحات پرمخاطب هشدار داد. به گفته عبدلی، تعداد دنبالکننده، میزان بازدید یا تعداد نظرات یک صفحه نمیتواند معیار مناسبی برای سنجش دانش و صلاحیت پزشکی صاحب آن باشد.
ممکن است یک فرد بدون داشتن تحصیلات یا مجوز حرفهای میلیونها دنبالکننده داشته باشد، در حالی که یک پزشک متخصص و باسابقه، مخاطبان بسیار کمتری در شبکههای اجتماعی داشته باشد. بنابراین محبوبیت یک صفحه نباید با اعتبار علمی آن اشتباه گرفته شود.
چرا نسخهنویسی در شبکههای اجتماعی خطرناک است؟
ارائه نسخه یا توصیه دارویی از طریق شبکههای اجتماعی، یکی دیگر از موضوعاتی است که عبدلی نسبت به آن هشدار داده است. تشخیص و انتخاب دارو معمولاً به اطلاعاتی مانند سابقه پزشکی بیمار، داروهای مصرفی، حساسیتها، بیماریهای زمینهای، علائم و در برخی موارد نتایج آزمایشها و معاینه نیاز دارد.
به همین دلیل، توصیه یک دارو بر اساس چند پیام یا مشاهده تصویر بیمار نمیتواند جایگزین ارزیابی پزشکی شود. دارویی که برای یک فرد مناسب است، ممکن است به دلیل بیماری زمینهای یا تداخل با سایر داروها برای فرد دیگری خطرناک باشد.
برخورد با پزشکنماها به همکاری چند دستگاه نیاز دارد
عبدلی مقابله با مداخلهگران درمانی در فضای مجازی را مسئولیت یک دستگاه خاص ندانست و بر ضرورت همکاری میان نهادهای مختلف تأکید کرد.
به گفته او، وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی، دستگاه قضایی، وزارت ارتباطات و پلتفرمهای انتشار محتوا باید در این زمینه نقش مشخصی داشته باشند. یکی از اقدامات مهم نیز میتواند ایجاد سازوکاری برای احراز هویت و بررسی صلاحیت صاحبان صفحاتی باشد که با عنوان پزشکی یا درمانی فعالیت میکنند.
این نماینده مجلس معتقد است پیشگیری و شناسایی تخلف پیش از آسیبدیدن بیمار، اهمیت بیشتری از برخورد صرفاً پس از وقوع تخلف دارد.
پلتفرمها باید صفحات درمانی را از حسابهای شخصی تفکیک کنند
به گفته عبدلی، شبکههای اجتماعی باید بتوانند میان کاربری که صرفاً تجربه شخصی خود از یک بیماری را به اشتراک میگذارد و صفحهای که بهصورت تجاری خدمات درمانی، دارو یا مشاوره پزشکی ارائه میدهد، تفاوت قائل شوند.
او تأکید کرد زمانی که یک صفحه با هدف جذب بیمار، فروش خدمات سلامت، تبلیغ دارو یا ارائه توصیه پزشکی فعالیت میکند، نمیتوان آن را صرفاً یک حساب شخصی در شبکه اجتماعی در نظر گرفت.
هدف، حذف محتوای پزشکی از فضای مجازی نیست
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در عین حال تأکید کرد که برخورد با پزشکنماها نباید به معنای حذف محتوای پزشکی از اینترنت باشد. فضای مجازی میتواند بستری مؤثر برای آموزش عمومی، پیشگیری از بیماریها و افزایش سواد سلامت باشد و بسیاری از پزشکان متخصص نیز از این ظرفیت برای ارائه اطلاعات علمی استفاده میکنند.
به گفته عبدلی، مسئله اصلی تفکیک اطلاعات عمومی و علمی از نسخهنویسی شخصی، تبلیغات تجاری و مداخلات درمانی غیرمجاز است.
تجربه شخصی افراد جایگزین تشخیص پزشک نیست
انتشار تجربههای شخصی درباره بیماریها و روشهای درمان نیز در شبکههای اجتماعی رواج زیادی دارد، اما عبدلی هشدار داد که تجربه یک فرد نمیتواند مبنای تصمیمگیری درمانی برای دیگران باشد.
شرایط جسمی، بیماریهای زمینهای و واکنش افراد به داروها و روشهای درمانی با یکدیگر متفاوت است. بنابراین اینکه فردی اعلام کند پس از مصرف یک دارو، مکمل یا استفاده از روشی خاص بهبود یافته است، به معنای مناسب یا بیخطر بودن همان روش برای سایر افراد نیست.
نظارت بر درمانگران غیرمجاز باید مستمر باشد
عبدلی همچنین بر ضرورت استمرار نظارت بر فعالیتهای درمانی در شبکههای اجتماعی تأکید کرد. به گفته او، برخوردهای مقطعی بهتنهایی کافی نیست؛ زیرا ممکن است یک صفحه پس از مسدودشدن با نام یا حساب دیگری فعالیت خود را از سر بگیرد.
بر این اساس، علاوه بر برخورد قانونی با متخلفان، ایجاد سازوکارهای مؤثر برای احراز هویت، شناسایی فعالان حوزه سلامت و پیشگیری از فعالیت افراد فاقد صلاحیت نیز ضروری است.
او در پایان تأکید کرد که سلامت مردم نباید تحت تأثیر تعداد بازدید، لایک یا میزان شهرت یک صفحه قرار گیرد. فضای مجازی در صورت نظارت مناسب میتواند به ارتقای سلامت جامعه کمک کند، اما نبود سازوکار احراز صلاحیت میتواند همین بستر را به محلی برای سوءاستفاده از نگرانی و نیاز بیماران تبدیل کند.
