صحنه پرتاب آرام نیست؛ هر فرو رفتن شعله در سکوت سکوی پرتاب، داستانی از تجربه و آزمون است. رئیس سازمان فضایی ایران، حسن سالاریه، در گفتوگویی، نه فقط گزارش وضعیت داد بلکه نقشه راهی نشان داد که پشت پرده پرتابهای اخیر و برنامههای آینده قرار دارد.
خانواده قائم؛ از قائم100 تا قائم120
آغاز ماجرا با قائم100 بود؛ یک گام آزمایشی برای رسیدن به قابلیتهای بیشتر. اما پروژه متوقف نماند. اکنون قائمی دیگر در دست توسعه است: قائم105 که با همکاری نیروی هوافضای سپاه پیگیری میشود و فراتر از آن، قائم120 که قابلیتی فراتر از نسخه اولیه دارد. شاید این سوال پیش بیاید: چه تغییری دارد؟ پاسخ ساده است؛ حامل توان حمل جرمهای بیشتر به مدار پایین (LEO) است و حتی پتانسیل آن وجود دارد که بهصورت تزریقی در مدار بیضی کشیده یا GTO محمولههایی را به ارتفاعات نزدیک به مدار 36 هزار کیلومتر برساند.
این مسیر توسعه، چندشاخه است؛ یعنی همزمان چند پروژه و آزمایش زیرمداری تعریف شده تا با آزمون و خطاهای کوتاهمدت، بلوغ فناوری تسریع شود. پرتابهای توسعهای با هدف «توسعه فناوری» اجرا شدهاند؛ تجربهای که هر بار پختهتر شده و دادههای ارزشمندی فراهم آورده است.
در کنار قائم، نامهایی دیگر هم تکرار میشوند؛ قاصد، سیمرغ و ذوالجناح که در پرتابهای سال جاری نقش داشتند و قرار است باز هم دیده شوند. هدف؟ تثبیت فناوری و افزایش اطمینانپذیری پرتابگرها.
سیمرغ ارتقا یافته و ماهوارهبر ققنوس
سیمرغ؛ پرتابگری که سال گذشته نمونه ارتقایافتهاش آزمایش شد. هدف از آن، تزریق محموله به مسیر بیضی که بتواند گامی به سمت مدارهای بالاتر بردارد—یعنی همان مسیر GTO که کلید دستیابی به خدمات ماهوارهای ژئواستیشنری است. موفقیتهای اولیه حاصل شده و حالا نوبت تثبیت عملکرد در پرتابهای بعدی است. آیا این کافی خواهد بود؟ مطمئناً نه؛ تکرار، تکرار و باز هم تکرار؛ تا زمانی که رفتار پرتابگر در شرایط مختلف پیشبینیپذیر شود.
گذشته از سیمرغ، پرتابگر ققنوس معرفی شد؛ نمونهای که برای حمل محمولههای سنگینتر به مدار پایین طراحی شده است. در عمل، این یعنی تنوع ماموریتی بیشتر؛ از اجرای ماهوارههای عملیاتی تا تجهیزات تحقیقاتی سنگینتر.
استراتژی رسیدن به مدار ژئومتریک 36 هزار کیلومتری اما منحصر به افزایش نیروی یک پرتابگر نیست. رویکرد هوشمندانهتر، ترکیب پرتابگرهای توانمند با بلوکهای انتقال مداری است؛ پرتابگر به همراه ماهواره و بلوک انتقال، به مدار پارکینگ برده میشود و سپس بلوک انتقال، با موتورهای خود، محموله را به مدار بالاتر میبرد. این مدل فنی، همکاری نزدیک میان سازمان فضایی، وزارت دفاع و نیروی هوافضای سپاه را میطلبد و به گفته سالاریه، این همکاریها هماکنون در جریان است.
پرسشها باقیاند؛ چه زمانی آزمایشهای زیرمداری قائم120 انجام میشوند؟ ظرفیت نهایی هر یک از این پرتابگرها چقدر خواهد بود؟ پاسخها در پرتابهای آینده نهفتهاند؛ پرتابهایی که سازمان فضایی امیدوار است تا پایان سال جاری چند مورد دیگر از آنها را ثبت کند. اما یک چیز روشن است: مسیر توسعه فضایی ایران، از آزمونهای پیدرپی و تجمیع فناوریهای متنوع میگذرد و هر پرتاب، یک پله بالاتر قرار گرفتن در مسیر بلندمدت دسترسی به مدارهای بالاتر خواهد بود.
