در نگاه اول، منطق بازارهای مالی حکم میکند که هر بیثباتی در نظام بانکی، سرمایهها را به سمت داراییهای امن مانند طلا هدایت کند. اما آنچه در روزهای اخیر در بازار ایران رخ داد، دقیقاً عکس این تصویر بود. اختلال در شبکه بانکی نهتنها موجب رشد قیمت طلا نشد، بلکه با بلوکه کردن پرداختها، بازار را وارد فاز نزولی کرد.
ریشه این پارادوکس را باید در مفهوم «تقاضای مؤثر» جستوجو کرد. بسیاری از خریداران که در هفته گذشته سفارش خرید طلا، سکه یا طلای آبشده ثبت کرده بودند، به دلیل اختلال در خدمات بانکی از انتقال وجه و تکمیل معامله بازماندند. در نتیجه، حجم قابلتوجهی از تقاضای بالقوه هرگز به تقاضای واقعی تبدیل نشد. در بازار طلا، صرف وجود سفارش خرید کافی نیست؛ آنچه قیمت را جابهجا میکند، ورود نقدینگی قابلتسویه به بازار است.
در همین حال، سمت عرضه چنین محدودیتی را تجربه نکرد. فروشندگان و بازارسازان برای مدیریت ریسک، عرضه خود را متوقف نکردند و این عدمتوازن میان عرضه فعال و تقاضای قفلشده، فشار فروش را بالا برد و قیمت را پایین کشید.
عامل مهم دیگر، تأثیر اختلال بانکی بر سرعت گردش پول است. نقدینگی از بین نرفته، اما توان جابهجایی سریع خود را از دست داده است. این کاهش سرعت گردش در بازارهای پرنوسانی مانند طلا، ابتدا حجم معاملات را کاهش میدهد و سپس به افت قیمت منجر میشود.
آینده بازار اما به سرنوشت همین تقاضای بلوکهشده بستگی دارد. اگر با رفع اختلال، سفارشهای معوق دوباره فعال شوند، بازار میتواند با بازگشت تقاضا رشد کند. اما اگر خریداران در این فاصله با مشاهده روند نزولی یا کاهش ریسکهای سیاسی از تصمیم خود منصرف شوند، بخشی از آن تقاضا برای همیشه از بازار حذف خواهد شد. به این ترتیب، ریزش اخیر قیمت طلا را نه باید نشانه کاهش جذابیت این دارایی دانست، بلکه حاصل یک اختلال موقت در جریان نقدینگی است که برخلاف انتظار، معادلات بازار را برهم زد.
