هر سال، هزاران نفر از سراسر دنیا برای دیدن یک هواپیمای خاص به روسیه میآیند. این هواپیما یک هواپیمای آزمایشی یا حتی نسل پنجم جنگندههای پنهانکار نیست، بلکه یک هواپیمای حمل بار است؛ در واقع باید بگوییم که بزرگترین هواپیماری باربری و تنها هواپیمای موجود در نوع خودش.
این هواپیما، آنتونوف Mriya An-۲۲۵ نام دارد؛ یک هواپیمای باربری که عمدتا محمولههای بزرگ مانند توربینهای غولپیکر، لوکوموتیوهای ریلی و بستههای غذایی بزرگ برای نیروهای نظامی را حمل میکند. An-۲۲۵ هر سال فقط چندین پرواز انجام میدهد و اخیرا نیز یکی از ماموریتهای خود را به پایان برده است.
اما شاید بپرسید که چرا ما به چنین هواپیماهای بزرگی نیاز داریم؟ جواب آن کوتاه است: بهخاطر حمل راکتها.
نیاز به یک هواپیمای بزرگتر
در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی، اتحاد جماهیر شوروی یک مشکل بزرگ داشت و آن این بود که راکتهایش بسیار بزرگ بودند. مسکو در واکنش به برنامه شاتل فضایی آمریکا، رویاهای فضایی خود را بر دوش شاتل جدید فضایی خودش یعنی Buran و راکت Energia گذاشت. اما سایز بزرگ این فضاپیمای جدید، با زیرساختهای موجود برای انتقال آن به پایگاه فضایی بایکونور قزاقستان که هزاران کیلومتر دورتر از نزدیکترین بندر ساحلی شوروی قرار داشت مطابقت نداشت.
رهبران شوروی همه روشهای انتقال فضاپیما را مورد بررسی قرار دادند که از جمله آنها میتوان به بزرگراههای بسیار عریض و حتی یک راهآهن بزرگ اشاره کرد. درنهایت، گزینه انتقال هوایی برای این منظور انتخاب شد؛ اما مشکل اساسی این بود که هیچ کدام از هواپیماهای موجود شوروی ظرفیت کافی برای حمل چنین بار سنگینی را نداشتند. آن زمان، هلیکوپتر کاملا جدید Mi-۲۶ میتوانست بارهای تا ۲۶ تن را بلند کند، اما در جریان پرواز آزمایشی آن، تلاطم کوچک هوا باعث نوسان زیاد بار شبیهسازیشده گردید.
مهندسان روسی سپس هواپیمای An-۱۲۴ Ruslan را که اولین پرواز خود را در سال ۱۹۸۲ انجام داده بود، برای حمل فضاپیمای Buran در نظر گرفتند. اما مطالعات اولیه نشان داد که حتی حمل باری هموزن Buran و اجزای راکت آن در پشت این هواپیما، جریان هوای اطراف متعادلکننده عمودی آن را بر هم خواهد زد. بنابراین برای حل این مشکل، پیشنهاد شد که طول هواپیما به اندازه هفت متر افزایش یابد، اما بعدا معلوم شد که این میزان افزایش طول هم کافی نخواهد بود.
با مطرح شدن گزینه طراحی مجدد هواپیمای An-۱۲۴، که به آخر عمر خود رسیده بود، مسکو تصمیم به ساخت یک مدل بزرگتر گرفت. این هواپیمای غولپیکر قرار بود تا حد بسیار زیادی شبیه به An-۱۲۴ باشد. این پروژه با نام سری ‘Article-۴۰۰’ که اشارهای به نام سری هواپیمای Ruslan یعنی ‘Article-۲۰۰’ داشت شروع گردید.
Article ۴۰۰ بعدا به نام An-۲۲۵ شناخته شد. همانطور از اسم آن پیداست، این هواپیما قادر به حمل بارهای تا ۲۲۵ تن است (وزن کامل فضاپیمای Buran فقط ۱۰۰ تن بود). مهندسان مرکز طراحی آنتونوف حتی طراحی یک هواپیمای بزرگتر به نام Gerakl را هم در نظر داشتند که میتوانست بهعنوان یک لانچپد برای فضاپیماهای بزرگ عمل کند. اما این هواپیما هیچگاه عملی نشد.
درنهایت، An-۲۲۵ بهترین گزینه شوروی بود، اما توسعه آن کمی طولانی شد و به اولین پرتاب Buran و Energia نرسید. به همینخاطر، مهندسان روسی به دنبال یک راهکار موقتی رفتند و آن بازطراحی یک هواپیمای قدیمی به نام VM-T Atlant بود.
ساخت هواپیمای غولپیکر An-۲۲۵
در سال ۱۹۸۵، آنتونوف سفارش رسمی توسعه هواپیمای Mriya An-۲۲۵ را از وزارت دفاع شوروی دریافت کرد. پتر بالابیف (Petr Balabuev) مسئول این پروژه شد و آناتولی وونیانکو (Anatoly Vovnyanko) مدیر توسعه آن گردید.
بالابیف به وونیانکو دستور داد که طراحی An-۲۲۵ بسیار نزدیک به طراحی هواپیمای Ruslan باشد، اما این کار چندان هم راحت نبود. در مرحله توسعه هواپیمای جدید، قسمت مرکزی بال Ruslan از نو طراحی گردید تا به جای دو موتور، سه موتور را در خودش جای دهد. An-۲۲۵ همچنین برای داشتن ساختار قویتر، بدون ورودی بار پشتی ساخته شد. تعداد چرخهای فرود کنارههای هواپیما نیز از ۱۰ به ۱۴ عدد افزایش یافت و سه ردیف از چرخها آخر، از نوع هدایتشونده انتخاب شدند که به هواپیما اجاز میداد تا روی باند فرودگاه بچرخد.
همچنین برای حفظ تعادل هواپیما، بخش جلوی بدنه Ruslan تا هشت متر افزایش یافت، اما طول پشت هواپیما برای جبران وزن متعادلکننده دوگانه سنگین آن، یک متر کاهش یافت. وونیانکو معتقد بود که An-۲۲۵ نیاز به یک دُم دوگانه برای پایداری بهتر در حین حمل بار دارد. از زمان شروع پروژه، مهندسان روسی فقط به دید یک هواپیمای باربری به An-۲۲۵ نگاه نمیکردند، بلکه کاربرد آن بهعنوان یک لانچپد پرواز برای فضاپیماهای آینده را هم در نظر داشتند.
پروژه An-۲۲۵ برای دو سال برنامهریزی شده بود، اما این مدتزمان دو برابر شد. هواپیمای ساختهشده که وزن آن بعد از بارگیری به ۶۴۰ تن میرسید، بهقدری بزرگ بود که آنتونوف پناهگاه مناسبی برای آن پیدا نمیکرد. به همینخاطر مجبور شد هواپیما را به صورت قطری در داخل سالن مونتاژش قرار دهد. همه اجزای اصلی آن نیز باید مستقیما به خود سایت فرستاده میشد، برای اینکه محلی برای ذخیره آنها وجود نداشت.
برای نمایش عمومی An-۲۲۵ در تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۸۸، متخصصان برای اینکه بتوانند آن را در داخل سالن مونتاژ بچرخانند مجبور شدند کف زمین را روغنکاری کنند. البته هواپیما بهخاطر سایز بزرگاش، از داخل پناهگاه به بیرون زد و به همان ترتیب به نمایش گذاشته شد.
در جریان نمایش عمومی An-۲۲۵، نام “Mriya” که در زبان اوکراینی به معنای “رویا” است برای آن انتخاب شد. برای اولین بار بود که یک هواپیمای شوروی، نام اوکراینی به خود میگرفت. آن زمان، میخائیل گورباچف رهبر شوروی و همسرش هم برای دیدن هواپیما به نمایشگاه آمدند.
در تاریخ ۲۱ دسامبر ۱۹۸۸، برای اولین بار خلبانی به نام الکساندر گالونکو (Aleksandr Galunenko) Mriya را از فرودگاه Gostomel در نزدیکی شهر کیف اوکراین به پرواز درآورد. گفته میشد که این هواپیما در طول پروازهای آزمایشی خود بیش از ۱۱۰ رکورد دنیا را شکسته است.
هواپیمایی در جستجوی یک ماموریت
ماموریت اصلی هواپیمای An-۲۲۵ حمل فضاپیمای شاتل Buran و راکت پرقدرتآن یعنی Energia بود. این هواپیما همچنین در مواقعی که شاتل Buran در یکی از باندهای پشتیبان شوروی فرود میآمد آن را در پشت خودش حمل میکرد. An-۲۲۵ بهخاطر سایز بزرگی که داشت، در آن زمان تنها راه انتقال فضاپیما به پایگاه فضایی بایکونور قزاقستان بود.
البته این هواپیما کمی دیر معرفی شد. فضاپیمای Buran اولین پرواز خود را درست یک ماه قبل از آماده شدن Mriya انجام داد و نیروی نظامی شوروی که با کمبود بودجه مواجه شده بود، علاقه خود را به پروژه هزینهبر Energia-Buran از دست داد.
با وجود این، بزرگترین هواپیمای دنیا، در تاریخ ۱۳ می ۱۹۸۹ وارد پایگاه فضایی بایکونور شد و اولین پرواز آزمایشی خود را با فضاپیمای Buran انجام داد. این هواپیما سپس این شاتل فضایی شوروی را به نمایشگاه هوایی Le Bourget در پاریس حمل کرد که در آنجا مورد توجه و شگفتی تماشگران قرار گرفت.
بعد از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱، استفادههای عجیبوغریبی از An-۲۲۵ شد. یکی از آنها، تبدیل Mriya به یک جت مسافربری سهطبقه با تجهیزات کامل اعم از اتاقهای اختصاصی و فروشگاههای خرید بود.
همچنین پروژههای فضایی روسیه، اوکراین و انگلیس، نگاه ویژهای به هواپیمای Mriya An-۲۲۵ و مدل بعدی آن یعنی An-۳۲۵ بهعنوان یک لانچپد پرواز برای فضاپیماهای نسل جدید داشتند. یک ایده درباره این هواپیما، ساخت مدلی شبیه آن بود که دو بدنه و ۱۸ موتور داشته باشد که البته این ایده هیچوقت عملی نشد.
هواپیمای An-۲۲۵، سه سال بعد از اولین پروازش، قرار شد در ماموریتی برای دریافت کمکهای بشردوستانه به قربانیان فاجعه هستهای چرنوبیل به آمریکا پرواز کند، اما متاسفانه این پرواز دچار مشکلات فنی شد و هواپیما بلافاصله بعد از پرواز به باند فرودگاه برگشت.
اما اتمام ماموریتهای Mriya An-۲۲۵ به معنای پایان رویای شوروی نبود. مهندسان روسی در آغاز قرن جدید مجددا شروع به بازطراحی این هواپیمای غولپیکر کردند و آن را تبدیل به یک هواپیمای باری تجاری برای محمولههای سنگین نمودند. هواپیمای جدید، بهعنوان نسل دوم An-۲۲۵ تبلیغ شد که بدنه آن به مدت سه دهه در یک کارخانه مونتاژ در نزدیکی شهر کیف ساخته میشد.
هواپیمای Mriya، علیرغم تاریخچه پرپیچوخمی که داشت، کماکان چالاکی شگفتانگیزی دارد که در تاریخ هوانوردی تقریبا بینظیر است. این هواپیما حالا برای مقابله با بیماری ویروس کرونا در حال استفاده است. در تاریخ ۱۳ آوریل امسال، Mriya حدود ۱۰۰ تن تجهیزات پزشکی به لهستان حمل کرد که بزرگترین محموله بار هوایی انتقالیافته در تاریخ هوانوردی دنیا محسوب میشد و این نشان میدهد که هواپیمای Mriya An-۲۲۵ حتی بعد از ۳۱ سال، همچنان میتواند رکوردها را بشکند.
