در حالی که تنگه هرمز سالها بهعنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان شناخته میشد، حالا برخی تحلیلها از ظرفیت تازهای برای درآمدزایی ایران در این آبراه راهبردی سخن میگویند؛ ظرفیتی که به کابلهای زیردریایی اینترنت و زیرساختهای انتقال داده مربوط میشود.
خبرگزاری تسنیم در گزارشی تازه پیشنهاد داده ایران میتواند با استفاده از موقعیت ژئوپولیتیکی و حقوقی خود در تنگه هرمز، از کابلهای فیبر نوری عبوری عوارض دریافت کرده و سالانه صدها میلیون دلار درآمد ارزی کسب کند.
تنگه هرمز؛ از شاهراه نفت تا گلوگاه اینترنت جهان
طبق این گزارش، امروزه بخش مهمی از تبادل داده میان آسیا، اروپا و خاورمیانه از طریق کابلهای زیردریایی عبوری از تنگه هرمز انجام میشود. شبکههایی مانند FALCON، GBI و Gulf-TGN وظیفه انتقال حجم عظیمی از اطلاعات، تراکنشهای بانکی بینالمللی، خدمات ابری و ترافیک اینترنت جهانی را برعهده دارند.
این زیرساختها خدمات شرکتهای بزرگی مانند Google، Amazon و Meta را نیز پشتیبانی میکنند.
بر اساس تحلیل منتشرشده، هرگونه اختلال در این کابلها میتواند روزانه دهها یا حتی صدها میلیون دلار خسارت اقتصادی برای کشورهای منطقه ایجاد کند؛ موضوعی که باعث شده تنگه هرمز علاوه بر اهمیت انرژی، به یکی از نقاط کلیدی زیرساخت دیجیتال جهان نیز تبدیل شود.
آیا ایران میتواند از کابلهای اینترنت عوارض بگیرد؟
تسنیم با استناد به کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS 1982) مدعی است تنگه هرمز «آب بینالمللی» محسوب نمیشود و حاکمیت بستر و زیربستر آن میان ایران و عمان تقسیم شده است.
در این تحلیل آمده با توجه به عرض محدود تنگه و محدوده ۱۲ مایلی آبهای سرزمینی، بخش عمده این منطقه تحت حاکمیت حقوقی دو کشور ساحلی قرار دارد. از همین رو، نصب کابلهای زیردریایی در این محدوده میتواند نیازمند مجوز و پرداخت عوارض باشد.
سه پیشنهاد برای درآمدزایی ایران از اقتصاد داده
این گزارش سه راهکار عملی برای استفاده اقتصادی از کابلهای زیردریایی مطرح کرده است:
دریافت عوارض از کابلهای عبوری
طبق این پیشنهاد، ایران میتواند مشابه کشورهایی مانند مصر برای عبور کابلهای اینترنتی از قلمرو دریایی خود حق ترانزیت و عوارض زیرساختی دریافت کند؛ مدلی که گفته میشود سالانه صدها میلیون دلار برای مصر درآمد ایجاد کرده است.
تبدیل شدن به مرکز تعمیر کابلهای منطقه
بهدلیل تردد بالای کشتیها در تنگه هرمز، آسیبدیدگی کابلهای زیردریایی در این منطقه محتمل است. بر همین اساس پیشنهاد شده ایران با توسعه زیرساختهای تخصصی، به قطب تعمیر و نگهداری کابلهای دریایی در خاورمیانه تبدیل شود.
افزایش نفوذ دیجیتال و تنظیمگری
در بخش دیگری از گزارش مطرح شده که ایران میتواند از موقعیت جغرافیایی خود بهعنوان ابزاری برای تعامل بیشتر با شرکتهای بزرگ فناوری استفاده کند و آنها را به فعالیت رسمی و رعایت قوانین داخلی ملزم سازد.
تغییر نگاه به تنگه هرمز
این تحلیل در نهایت تأکید میکند که تنگه هرمز نباید فقط یک مسیر انتقال نفت تلقی شود، بلکه میتواند به بخشی از اقتصاد داده و زیرساخت دیجیتال منطقه تبدیل شود؛ موضوعی که بهگفته نویسنده، میتواند وزن ژئوپولیتیکی ایران را در معماری ارتباطات جهانی افزایش دهد.