چراغ های هشدار مدت هاست روشن شده اند، اما این بار ماجرا فقط یک نوسان آب و هوایی ساده نیست. اقلیم شناسان میگویند احتمال شکل گیری ال نینو تا ماه ژوئن به 70 درصد رسیده و اگر این الگوی گرمایش اقیانوس ها آن طور که مدل ها نشان می دهند تقویت شود، جهان ممکن است با یکی از خشن ترین دوره های آب و هوایی تاریخ معاصر روبه رو شود.
برآوردها نگران کننده اند. گزارش واشنگتن پست با استناد به چندین مدل اقلیمی نشان میدهد ال نینوی پیش رو حتی میتواند از رکوردهای ثبت شده در سال 1877 هم عبور کند؛ سالی که هنوز هم در حافظه تاریخ اقلیم به عنوان یکی از ویرانگرترین نقاط عطف شناخته میشود. برای سومین ماه پیاپی، مجموعهای از مدلهای آب و هوایی از شکل گیری یک ال نینوی بسیار قدرتمند خبر داده اند؛ رخدادی که می تواند همزمان دمای بی سابقه، خشکسالی، رطوبت شدید و سیلاب را به نقاط مختلف جهان تحمیل کند.
پل راوندی، استاد علوم جوی در دانشگاه آلبانی، در شبکه ایکس نوشته که سطح اطمینان درباره احتمال وقوع بزرگ ترین ال نینو از دهه 1870 به این سو، به شکل محسوسی در حال افزایش است. همین جمله به تنهایی کافی است تا بفهمیم دانشمندان با یک هشدار معمولی طرف نیستند.
مسئله فقط دماسنج ها و نقشه های هواشناسی نیست. ال نینو همیشه فقط یک پدیده جوی نبوده است. هر بار که این چرخه قدرتمند فعال شده، اقتصاد، امنیت غذایی، سلامت عمومی و حتی ثبات سیاسی کشورها را هم با خود لرزانده است. به زبان ساده، آنچه در اقیانوس آرام آغاز می شود، می تواند روی سفره غذا، قیمت انرژی، مهاجرت، بیماری و تصمیم های دولت ها در سراسر دنیا اثر بگذارد.
وقتی آب و هوا از سیاست جلو می زند
نمونه تاریخی 1877 هنوز هولناک است. همان طور که دیوید والاس ولز، تحلیلگر و نویسنده نیویورک تایمز، یادآوری می کند، سیلاب ها، خشکسالی ها و موج های گرما در آن دوره فقط در حد خبرهای هواشناسی باقی نماندند. آن بحران، ساختارهای اجتماعی و سیاسی زمان خود را عریان کرد. نظام های فرسوده و ناتوان، آن هم زیر فشار استعمار اروپایی، نتوانستند پاسخ موثری بدهند. نتیجه چه بود؟ قحطی هایی که جان ده ها میلیون نفر را در کشورهایی مانند هند، چین، مصر و برزیل گرفت و بعد از آن، همه گیری بیماری ها بر دامنه فاجعه افزود. باز هم مثل همیشه، فقیرترین جمعیت ها بیشترین ضربه را خوردند.
همین گذشته تاریک باعث شده کارشناسان امروز تنها درباره بارش یا گرما حرف نزنند. سوال بزرگ تر این است که کدام دولت ها و کدام اقتصادها توان تاب آوردن در برابر فشار همزمان گرانی غذا، کمبود آب، اختلال انرژی و بی ثباتی اجتماعی را دارند. اینجا دیگر بحث فقط اقلیم نیست، بحث ظرفیت حکمرانی است.
در چنین شرایطی، تفاوت میان کشورها پررنگتر می شود. چین طی سال های اخیر منابع عظیمی را صرف تقویت امنیت غذایی و استقلال انرژی کرده و شاید در برابر یک شوک اقلیمی بزرگ، موقعیت باثبات تری داشته باشد. در مقابل، کشورهایی مثل هند بارها نشان داده اند که با کوچک ترین تنش در زنجیره جهانی تامین غذا و همزمان با افزایش دما، آسیب پذیری شان آشکار می شود. این شکاف، اگر ال نینو به سناریوی بدبینانه نزدیک شود، می تواند عمیق تر هم بشود.
نکته نگران کننده همین جاست. ما با آینده ای دوردست روبه رو نیستیم. بسیاری از اثراتی که زمانی برای یک دهه بعد تصور می شدند، حالا در سال 2026 به بخشی از زندگی روزمره جهان تبدیل شده اند؛ از گرمای فرساینده و باران های ناگهانی گرفته تا فصل های خشک طولانی تر و فشار بیشتر بر زیرساخت ها. ال نینوی تازه، اگر قدرتمند باشد، ممکن است فقط پرده را کنار بزند و تصویری عریان تر از همان آینده ای نشان دهد که سال ها درباره اش هشدار داده می شد.
والاس ولز یک جمله کلیدی دارد که همه چیز را خلاصه می کند: آنچه بعدا رخ می دهد، به همان اندازه که مسئله اقلیم است، مسئله اقتصاد سیاسی هم هست. یعنی شدت فاجعه فقط به ابرها، بادها و دمای آب بستگی ندارد. به این هم بستگی دارد که دولت ها چقدر آماده اند، منابع چگونه توزیع می شوند، و چه کسانی در زمان بحران جا می مانند.
اگر ال نینوی پیش رو به اندازه پیش بینی ها نیرومند باشد، جهان فقط با یک رخداد آب و هوایی مواجه نخواهد شد؛ بلکه وارد آزمونی برای سنجش تاب آوری سیاسی، اقتصادی و انسانی خود می شود.