در سالهای اخیر، محدودیت دسترسی به اینترنت بینالملل به یکی از واقعیتهای دائمی فضای کسبوکار آنلاین در ایران تبدیل شده است که قطعی طولانی در طی نزدیک به دو هفته اخیر، آن را پر رنگتر کرده است. برای بسیاری از شرکتها، این وضعیت دیگر یک بحران مقطعی نیست، بلکه شرایطی است که باید با آن زندگی کرد و برایش راهحل پیدا کرد. کسبوکارهای آنلاین ایرانی، از فروشگاههای اینترنتی گرفته تا استارتاپهای خدماتی و رسانههای دیجیتال، ناچار شدهاند مدل فعالیت خود را با این محدودیتها تطبیق دهند؛ تطبیقی که همیشه ساده، کمهزینه یا بیدردسر نبوده است.
واقعیت این است که اینترنت بینالملل برای کسبوکار آنلاین فقط یک ابزار ارتباطی نیست. زیرساخت فروش، بازاریابی، پشتیبانی مشتری، پرداخت، تحلیل داده و حتی ارتباطات داخلی بسیاری از شرکتها به سرویسهایی وابسته است که خارج از مرزهای ایران میزبانی میشوند. قطع یا اختلال در این دسترسی، عملا بخش مهمی از چرخه فعالیت این کسبوکارها را مختل میکند. با این حال، تجربه چند سال اخیر نشان میدهد که بسیاری از فعالان این حوزه، به جای توقف کامل، به سمت سازگاری تدریجی حرکت کردهاند.
یکی از نخستین واکنشها، تغییر در زیرساختهای فنی بوده است. بسیاری از شرکتها میزبانی سرویسهای خود را از سرورهای خارجی به دیتاسنترهای داخلی منتقل کردهاند یا دستکم ساختار هیبریدی ایجاد کردهاند تا در زمان قطع اینترنت بینالملل، سرویسهای اصلی از دسترس خارج نشود. این تصمیم اگرچه هزینههای فنی و اجرایی بالاتری دارد، اما برای کسبوکارهایی که تداوم سرویس حیاتی است، به یک انتخاب ناگزیر تبدیل شده است.
در کنار زیرساخت، موضوع ابزارها و سرویسها نیز اهمیت پیدا کرده است. ابزارهای تحلیلی، سیستمهای مدیریت مشتری، ایمیلهای سازمانی و حتی نرمافزارهای ارتباط داخلی، در بسیاری از شرکتها بازنگری شدهاند. برخی کسبوکارها به سمت نمونههای داخلی یا نسخههای آفلاین رفتهاند و برخی دیگر، فرایندهای کاری خود را طوری بازطراحی کردهاند که وابستگی کمتری به ارتباط دائمی با سرویسهای خارجی داشته باشند. این تغییرات، اگرچه در کوتاهمدت بهرهوری را کاهش داده، اما در بلندمدت باعث انعطافپذیری بیشتر تیمها شده است.
تغییر مدل کسبوکار و ارتباط با مشتری
محدودیت اینترنت فقط یک چالش فنی نیست؛ رفتار کاربران را هم تغییر میدهد. بسیاری از کسبوکارهای آنلاین متوجه شدهاند که در زمان اختلال اینترنت، الگوی خرید، میزان تعامل و حتی نوع درخواستهای کاربران متفاوت میشود. در پاسخ به این وضعیت، برخی شرکتها تمرکز خود را از جذب کاربر جدید به حفظ کاربران فعلی منتقل کردهاند. پشتیبانی فعالتر، اطلاعرسانی شفاف درباره وضعیت سرویس و سادهسازی فرایندها، بخشی از این رویکرد جدید بوده است.
از سوی دیگر، کانالهای ارتباطی نیز تغییر کردهاند. وقتی دسترسی به برخی شبکههای اجتماعی یا ابزارهای ارتباطی محدود میشود، کسبوکارها به سراغ کانالهایی میروند که پایداری بیشتری دارند. این تغییر باعث شده وابستگی به یک یا دو بستر خاص کاهش پیدا کند و ارتباط با مشتری متنوعتر شود. هرچند این رویکرد نیازمند زمان و آموزش است، اما در عمل ریسک قطع کامل ارتباط با مخاطب را کمتر میکند.
نیروی انسانی و چالش مهاجرت
یکی از مهمترین پیامدهای محدودیت اینترنت بینالملل، تاثیر آن بر نیروی انسانی متخصص است. بسیاری از برنامهنویسان، طراحان و نیروهای فنی، برای انجام کار حرفهای خود به ابزارها و منابع جهانی نیاز دارند. برخی کسبوکارها برای حفظ این نیروها، شرایط کاری منعطفتری ایجاد کردهاند؛ از جمله امکان دورکاری در زمانهای خاص، تقسیم وظایف به شکل آفلاین و حتی تغییر ساختار پروژهها.
با این حال، نمیتوان انکار کرد که فشارهای ناشی از این محدودیتها، میل به مهاجرت را در میان بخشی از نیروی متخصص افزایش داده است. کسبوکارهایی که توانستهاند محیط کاری پایدارتر و آینده قابل پیشبینیتری ترسیم کنند، شانس بیشتری برای حفظ نیروهای خود داشتهاند. در این میان، شفافیت مدیران درباره شرایط موجود و تصمیمهای آینده، نقش مهمی در ایجاد اعتماد داشته است.
در مجموع، سازگاری کسبوکارهای آنلاین ایرانی با محدودیت اینترنت بینالملل، یک مسیر خطی و ساده نبوده است. این سازگاری ترکیبی از تغییرات فنی، بازنگری در مدل کسبوکار، مدیریت ارتباط با مشتری و توجه ویژه به نیروی انسانی است. برخی شرکتها در این مسیر موفقتر عمل کردهاند و برخی دیگر با چالشهای جدی روبهرو شدهاند، اما تجربه مشترک همه آنها نشان میدهد که انعطافپذیری و تصمیمگیری واقعبینانه، کلید بقا در شرایط ناپایدار است.
این روند احتمالا در آینده هم ادامه خواهد داشت و کسبوکارهایی که زودتر خود را با این واقعیت تطبیق دهند، شانس بیشتری برای ماندن و رشد خواهند داشت. در نهایت، محدودیت اینترنت شاید مسیر توسعه را سختتر کند، اما برای بسیاری از کسبوکارهای آنلاین ایرانی، به عاملی تبدیل شده که آنها را وادار به بازتعریف شیوه کار و نگاه بلندمدتتر کرده است.
من که نابود شدم دیکر فرقی نمی کنه اینترنت بیاد